Bestie w ludzkiej skórze. Czy ludzkości zagrażają mentalne cyborgi?

Po tragicznych wydarzeniach z Krakowa temat nihilizmu i przemocy wśród młodego pokolenia powraca jak bumerang. Większości analiz umyka jednak istota problemu związana z mediami cyfrowymi, postrzegając je najwyżej w roli pośrednika przemocowych treści, ewentualnie katalizatora pierwotnych problemów ze zdrowiem psychicznym. Co jednak, jeżeli za kształtowanie degeneracyjnych postaw odpowiada w znacznej mierze sam proces algorytmicznego „programowania” człowieka, widzący w nim zaledwie zero-jedynkowy kod?
Fałszywa obietnica posthumanizmu
„Pod koniec XX wieku, naszego czasu, mitycznego czasu, wszyscy jesteśmy chimerami, wymyślonymi i sfabrykowanymi hybrydami maszyny i organizmu, słowem jesteśmy cyborgami” – pisała w 1985 r. Donna Haraway. Prekursorka filozofii posthumanizmu doskonale przewidziała wizję współczesnego ekosystemu internetowego, zmierzającego do stopniowego zacierania różnic między człowiekiem a maszyną.
Dla niej cyborg stanowił metaforyczny obraz człowieka, który zanurzony w świecie wirtualnym zaczął przyjmować panujące w nim zasady. W pierwszej kolejności – brak jakichkolwiek granic. Takie przeciwstawności jak natura–kultura, ciało–umysł, człowiek–zwierzę, mężczyzna–kobieta czy rzeczywistość–iluzja, w rzeczywistości cyfrowej, którą można dowolnie modelować, przestały mieć jakiekolwiek znaczenie.
„Cyborg jest tworem postpłciowym, wymyka się biseksualizmowi (…), niewyalienowanej pracy czy jakiemukolwiek uwiedzeniu przez organiczną całość (…) Cyborg nie posiada historii o początku, tak jak się ją pojmuje w tradycji Zachodu (…) jest ostateczną jaźnią uwolnioną od wszelkiej zależności, człowiekiem w kosmosie (…) Cyborg jest ściśle związany z ironią, stronniczością, intymnością i perwersją. Znajduje się w opozycji, jest utopijny i całkowicie wyzbyty niewinności. Cyborg przeskakuje próg pierwotnej jedności, identyfikacji z naturą w pierwotnym sensie. Jest to bezzasadna obietnica, która może prowadzić do subwersji teleologii Zachodu (…)” – pisała w przełomowym dziele Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych.
Współczesne cyborgi
Kiedy czytamy opis sprzed ponad 40 lat, jako żywo stają nam obrazy współczesnych pokoleń wychowanych już ze smartfonem w ręku. Znaczna część z nich wierzy, że swoją tożsamość, nawet biologiczną, można dowolnie kształtować (queer). Z zasady nie kierują się w życiu żadną spójną ideologią, a wyznawany światopogląd może zawierać wykluczające się sprzeczności (tzw. salad bar ideology). Wczesna konsumpcja pornografii oraz ekspozycja na podobnie mocne bodźce, doprowadziła do wręcz robotycznego wyzucia z romantyzmu i niewrażliwości na emocje.
Każda próba uporządkowania rzeczywistości, w świecie którego istotą jest przekraczanie granic, wydaje się przemocą. W takiej optyce miłość staje się słabością, religia – opresją, a rodzina – niepotrzebnym i bezsensownym obciążeniem.
Młodzi ludzie, tracący najlepsze lata swojego życia w czterech ścianach, wrzuceni na naukę i pracę zdalną w pandemiczno-społecznym eksperymencie, coraz bardziej przypominają cyborgi z wizji Haraway. Nie może więc dziwić, że czasami oprogramowanie szwankuje. Defekt, wada fabryczna albo zainfekowanie wirusem zamienia maszynę w nieprzewidywalne, a czasami niebezpieczne narzędzie. Dochodzi do zwarcia styków, a następnie niekontrolowanego ujścia energii. Cyborg zaczyna atakować siebie, czasem innych, nie mając świadomości czynienia krzywdy. A im więcej ludzkich maszyn, tym więcej potencjalnych awarii.
Problem w tym, że człowiek nie jest i nigdy nie będzie cyborgiem. Posiada nieśmiertelną duszę, niezmienną naturę i przyrodzoną godność, która każe mu zawsze patrzeć wyżej i dalej. Poszukiwać sensu w swoim istnieniu, działaniu, a nawet cierpieniu. Jak tłumaczył papież Leon XIV, dla „algorytmu błąd jest czymś, co należy skorygować; dla osoby może stać się początkiem głębokiej przemiany”. Próby odrywania człowieka od tych podstawowych prawd, rozmywanie jego wyjątkowości w oceanie zero-jedynkowego kodu, mogą prowadzić wyłącznie do katastrofy.
Liczba człowieka
„Kto ma rozum, niech liczbę Bestii przeliczy: liczba to bowiem człowieka” – czytamy w Apokalipsie św. Jana. O. prof. Michał Ziółkowski MI, zajmujący się naukowo badaniem transhumanizmu, interpretuje powyższy fragment Pisma Świętego właśnie przez pryzmat dzisiejszej rewolucji informacyjnej:
- Liczba Bestii jest liczbą człowieka (por. Ap 13, 18). Co się dzisiaj dzieje? Człowiek zostaje sprowadzony do cyfrowego kodu, oderwany od swojej duchowej tożsamości. W tym sensie człowiek policzalny staje się człowiekiem nieobliczalnym. Oderwany od swojej duchowej tożsamości może faktycznie stać się bestią – podkreśla kamilianin w szykowanym do premiery filmie dokumentalnym PCh24.pl „Władcy Świata 5: Cyfrowy Antychryst”.
Słowa naszego eksperta tak naprawdę dotarły do mnie dopiero po zamachu w Krakowie, w którym pozbawiony ludzkich odruchów „cyborg”, przesiąknięty internetową antykulturą nienawiści zamordował niewinnych ludzi. Nieobliczalna, pozbawiona sensu istnienia bestia opuściła swoje leże i zaczęła mordować. Do Polski dotarło to, co już od kilku lat pożera wysoko rozwinięte społeczeństwa Zachodu. A to tylko najbardziej jaskrawy i głośny przykład problemów młodego pokolenia, którego życie zostało zdestabilizowane już na tak wielu poziomach.
Haraway była przekonana, że uzdrowienie świata nastąpi wyłącznie poprzez destrukcję tradycyjnych systemów wypracowanych przez cywilizowany Zachód. Choć ogólnie przestrzegała przed bezrefleksyjnym zaufaniem technologii, twierdziła że jest ona niezbędna do zburzenia dotychczasowych podziałów społeczno-politycznych. Dopiero na gruzach starego świata będzie możliwe, jej zdaniem, nawiązanie zdrowych połączeń z drugim człowiekiem, zwierzętami i przyrodą, a człowiek pozbawiony stałej i określonej tożsamości odnajdzie spełnienie w świadomości bycia częścią wszechświata.
Dzisiaj jej następcy podobnie widzą w technologii lekarstwo na wszelkie bolączki tego świata. Przede wszystkim zaś, liczą na wyrwanie człowieka z rzekomo destrukcyjnego zaklęcia antropocentryzmu, które każe mu wierzyć w takie „systemy opresji” jak naród, Bóg, rodzina czy kultura. Szczęście w nieszczęściu, dzisiaj coraz więcej ludzi zaczyna uzmysławiać sobie, jak takie „wyzwolenie” wygląda w praktyce.
Piotr Relich






