Mateusz Ochman: Dobry mężczyzna musi umieć użyć przemocy. Jak bohaterski policjant

W sobotnie popołudnie uzbrojony człowiek wjechał samochodem na krakowski Rynek i otworzył ogień do przypadkowych ludzi. Według stanu z wieczora 7 listopada zabił sześć osób, piętnaście ranił. Potem policjanci odpowiedzieli ogniem, postrzelili go i zatrzymali.

Możemy powiedzieć, że zadziałały procedury. Możemy pochwalić sprawność służb. Możemy też przestać uciekać przed oczywistością: masakrę przerwała przemoc.

Nie rozmowa, apel ani mediacja. Ludzie przygotowani do skutecznego użycia siły zastosowali ją przeciwko człowiekowi, który mordował niewinnych. I w ten sposób rozwiązali bardzo konkretny problem.

Zdanie „przemocą nie rozwiązuje się problemów” brzmi szlachetnie. Ma tylko jedną wadę: nie jest prawdziwe.

Oczywiście przemoc nie powinna być narzędziem pierwszego wyboru. Nikt rozsądny nie proponuje strzału jako argumentu w sporze ani ciosu jako metody wychowawczej. Istnieją jednak problemy, których bez użycia siły rozwiązać się nie da. Człowiek strzelający do tłumu jest jednym z nich.

Można próbować ratować slogan, zastrzegając, że „przemoc” z definicji oznacza wyłącznie niesprawiedliwą agresję. Wtedy rzeczywiście każda przemoc będzie zła, podobnie jak każde kłamstwo będzie nieprawdziwe. Tyle że w zwykłym języku tym samym słowem nazywamy także policyjny strzał, obezwładnienie napastnika czy uderzenie zadane w obronie dziecka. Nie ma sensu chować rzeczywistości za słownikiem. Czasem dobry człowiek musi skrzywdzić złego człowieka, aby ten nie skrzywdził niewinnego.

I dobrze, żeby potrafił zrobić to skutecznie.

Nie nadstawia się cudzego policzka

Nie jest to pogański kult siły ani dopisywanie Ewangelii do podręcznika samoobrony. Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza w punkcie 2265, że uprawniona obrona może być nie tylko prawem, lecz także poważnym obowiązkiem człowieka odpowiedzialnego za życie innych.

Święty Tomasz z Akwinu ujmuje sprawę precyzyjnie: jeden czyn może przynieść dwa skutki. Zamierzonym skutkiem obrony jest ocalenie życia, niezamierzonym może być śmierć napastnika. Nie wolno użyć większej siły, niż wymaga bezpieczeństwo. Nie wolno pragnąć śmierci agresora. Wolno sprawić, żeby przestał zagrażać.

Cel jest prosty: żywe dziecko, nie martwy napastnik.

Kościół nie każe więc mężczyźnie umywać rąk. Każe mu panować nad gniewem, odrzucić zemstę, zachować proporcję i zatrzymać się w chwili, w której znika zagrożenie. Ale najpierw wolno mu zagrożenie zatrzymać.

Święty Augustyn zauważał, że gdyby chrześcijaństwo potępiało każdą walkę, święty Jan Chrzciciel nakazałby żołnierzom porzucić broń i służbę. Nie zrobił tego. Nakazał im nie dopuszczać się nadużyć i poprzestać na żołdzie. Nie odebrał im miecza. Poddał miecz prawu moralnemu.

Podobnie jest z nadstawianiem drugiego policzka. Chrystus odbiera nam prawo do zemsty i uczy przyjmowania własnej krzywdy bez nienawiści. Nie daje nam prawa do składania w ofierze cudzej twarzy.

Gdy sługa arcykapłana uderzył Pana Jezusa, Chrystus odpowiedział: „Jeżeli źle powiedziałem, udowodnij, co było złego. A jeżeli dobrze, dlaczego Mnie bijesz?”. Święty Augustyn tłumaczył, że nakaz nadstawienia policzka wypełnia się przede wszystkim przez gotowość serca, nie przez teatralne wystawianie twarzy na kolejny cios.

Mężczyzna może darować własną zniewagę. Nie może w imię osobistej świętości oddać napastnikowi zdrowia żony albo życia dziecka.

Miłość nie zawsze wygląda jak wyciągnięta ręka. Czasem jest to złamanie ręki człowiekowi będącemu niesprawiedliwym katem swojej ofiary.

Chłopiec ma być dobry, nie bezbronny

Tymczasem od lat upupiamy chłopców. Pani wychowawczyni mówi, że „nieważne, kto zaczął”, a pani katechetka robi czasem z Kazania na Górze instrukcję grzecznego przegrywania. Chłopiec, który stanął w obronie słabszego, dowiaduje się, że powinien być „ponad to”. Ten, który oddał dręczycielowi, słyszy, że dobry chrześcijanin nadstawia drugi policzek.

Jasne, dziecko trzeba uczyć panowania nad gniewem. Trzeba tępić okrucieństwo, pogardę dla słabszych i rozwiązywanie pięściami spraw, które można załatwić słowem. Ale czym innym jest wychowanie siły, a czym innym jej amputacja.

Chłopiec, który nie potrafi walczyć, nie wybiera pokoju. Nie ma wyboru.

Dobro zaczyna się wtedy, gdy człowiek zdolny do użycia siły świadomie poddaje ją rozumowi i sumieniu. Nie potrzebujemy mężczyzn nieszkodliwych. Potrzebujemy mężczyzn dobrych. Takich, którzy potrafią zatrzymać wilka, ale nie szukają pretekstu, żeby samemu biegać po lesie z wyszczerzonymi zębami.

To wymaga czegoś więcej niż pogadanki. Syn powinien być sprawny fizycznie, umieć udzielić pierwszej pomocy, zachować głowę w sytuacji zagrożenia i znać podstawy samoobrony. Dobrze, żeby trenował sport walki. Gdy dorośnie, powinien znać prawo oraz potrafić bezpiecznie posługiwać się legalnymi narzędziami obrony, także bronią. Nie po to, by każdy spór kończyć strzałem, ale po to, by w chwili, w której stawką będzie życie, nie zostać z pustymi rękami i pustą głową.

Krakowski napastnik miał pozwolenie na broń. Tego faktu nie wolno przemilczeć. Nie dowodzi on ani tego, że szerszy dostęp do broni zapobiegłby tragedii, ani tego, że uczciwy obywatel powinien być bezbronny. Szczegółowe prawo wymaga osobnej debaty. Zasada jest wcześniejsza od ustawy: dorosły człowiek nie może całej odpowiedzialności za bezpieczeństwo oddać państwu.

Policjant jest potrzebny natychmiast, ale przyjedzie za kilka minut. Ojciec już tam jest.

Najgroźniejsze rozbrojenie odbywa się w głowie

Broń, gaz pieprzowy czy umiejętność walki niewiele dadzą człowiekowi, któremu wmówiono, że samo użycie siły czyni go złym. W chwili próby będzie jeszcze negocjował z własnym sumieniem, gdy napastnik dawno przestał negocjować z kimkolwiek.

To właśnie mentalne rozbrojenie jest najgroźniejsze. Uznaliśmy bezpieczeństwo za usługę świadczoną przez państwo, gotowość do walki za objaw toksyczności, a łagodność pomyliliśmy z potulnością.

Rewolucja od dawna cierpi na alergię na ojcostwo, hierarchię i obowiązek. Nie znosi również mężczyzny, który wie, za kogo odpowiada. Taki człowiek jest trudny do ułożenia, bo żona, dzieci, wspólnota i ojczyzna nie są dla niego abstrakcjami. Są dobrami, których w razie potrzeby będzie bronił także własnym ciałem.

Kontrrewolucja nie potrzebuje kultu przemocy. Potrzebuje przywrócenia jej właściwego miejsca. Brutalność jest karykaturą męstwa, a awanturnik niewolnikiem własnych namiętności. Mężny nie jest ten, kto chce walczyć. Mężny jest ten, kto nie ucieknie, gdy walczyć trzeba.

Sienkiewicz zawarł cały ten wykład w kilku zdaniach. Kiedy Staś opowiedział ojcu, jak zastrzelił Gebhra i jego towarzyszy, pan Tarkowski odpowiedział:

„Słuchaj, Stasiu! Śmiercią nie wolno nikomu szafować, ale jeśli ktoś zagrozi twej ojczyźnie, życiu twej matki, siostry lub życiu kobiety, którą ci oddano w opiekę, to pal mu w łeb, ani pytaj, i nie czyń sobie z tego żadnych wyrzutów”.

Pierwsza część trzyma rękę na sumieniu. Druga nie pozwala, żeby sumienie stało się wymówką dla tchórzostwa.

Tak właśnie trzeba wychowywać synów. Nie do miłości walki, lecz do gotowości. Nie do pogardy dla słabszych, lecz do stawania między nimi a silniejszym. Nie do kultu broni, lecz do odpowiedzialności za każde jej użycie.

Dobry mężczyzna powinien umieć uklęknąć przed ołtarzem. Powinien też umieć powalić człowieka, który chce skrzywdzić jego rodzinę.

Po tragedii w Krakowie trzeba modlić się za zabitych, rannych, ich rodziny oraz policjantów. Trzeba poczekać na ustalenia śledztwa i nie budować łatwych teorii o motywach sprawcy. Ale jeden slogan możemy już spokojnie pochować.

Przemoc czasem rozwiązuje problemy.

Obyśmy nigdy nie musieli jej użyć. I obyśmy potrafili, gdy przyjdzie ten dzień.

Mateusz Ochman