Przejaw nieposkromionej ludzkiej pychy. Jak wysoka miała być wieża Babel?

23440.jpg
Pieter Brugel Starszy, Wieża Babel - Google Art Project/Wikimedia

Największym uomo universale doby renesansu nie był ani Leon Battista Alberti, ani Leonardo da Vinci, ani Blaise Pascal. Oczywiście nikt nie kwestionuje wyjątkowych zasług ich samych czy kilku im podobnych, jednak człowiekiem, którego głód wiedzy osiągnął rozmiary wprost gigantyczne, był niemiecki jezuita ojciec Athanasius Kircher.

Dziedziny, którymi zajmował się Athanasius Kircher, obejmują niemal każdy obszar wiedzy: od lingwistyki porównawczej, przez astronomię, archeologię, matematykę, muzykologię, psychologię, medycynę, antropologię, historię, geologię i wiele innych. Zatem już na pierwszy rzut oka wydaje się, iż mamy do czynienia z tak zwanym homo universalis, którego można śmiało porównywać ze świętym Albertem Wielkim, Giovannim Pico della Mirandolą czy Marsiliem Ficinem.

Kluczową wartością, ostatecznym celem i zasadniczym punktem odniesienia całego dzieła naukowego ojca Athanasiusa było Pismo Święte. O ile wielcy ojcowie i doktorzy Kościoła zazwyczaj podkreślali duchowe znaczenie Biblii, to jednak po Galileuszu należało koniecznie połączyć taką koncepcję z podejściem znacznie bardziej fizykalistycznym, w którym historyczność i wiarygodność wydarzeń biblijnych mogły się stać fundamentalnymi w świecie coraz bardziej ślepym na głębsze wymiary Starego i Nowego Testamentu.

Zróbmy to razem!

Program intelektualny niemieckiego jezuity polegał właśnie na wykazaniu doskonałej zgodności między duchowym, symbolicznym i alegorycznym wymiarem Biblii a jej aspektami historycznymi i przyrodniczymi. Wierzył on, że głębokie duchowe rozumienie tekstów świętych można pogodzić z interpretacją, która poważnie traktuje ich historyczne i dosłowne wymiary.

Na kartach swej ostatniej wydanej za życia książki zatytułowanej Turris Babel (Wieża Babel) z roku 1679 uczony mierzy się z pytaniem, które wydaje się wprost niewyobrażalne: jak wysoka miała być wieża Babel? Księga Rodzaju daje nam tylko jedną wskazówkę w tej materii, mianowicie, iż miała ona sięgać nieba (Rdz 11, 4). Ojciec Kircher musiał więc najpierw określić, co konkretnie miałoby stanowić jej zwieńczenie. Refleksje na ten temat doprowadziły go do konkluzji zgodnej z jego wizją kosmologiczną: otóż „niebo”, a dokładniej najniższą sferę niebieską reprezentował Księżyc. Nie znaczyło to, że sam Księżyc jest niebem, lecz raczej, że ponieważ ów naturalny satelita Ziemi znajduje się w niebiańskiej sferze oddzielającej świat podksiężycowy od tego, co powyżej, stoi on dokładnie na wysokości nieba. Ale jaka jest wysokość sfery księżycowej?

Punktem odniesienia dla obliczeń stała się dla Athanasiusa Kirchera średnica Ziemi. Zgodnie z ówczesnymi koncepcjami uważał on, że Księżyc znajduje się w odległości dwadzieścia pięć razy większej niż średnica Ziemi. Na podstawie tych założeń wyliczył zatem tę odległość na sto siedemdziesiąt osiem tysięcy sześćset siedemdziesiąt dwie mile. Aby więc sięgnąć „nieba”, wieża Babel musiałaby osiągnąć aż tak oszałamiającą wysokość!

Tym większe zdumienie budzą wynikające stąd ludzkie działania – jakiż bowiem rozsądny człowiek – nawet butny Nimrod (prawnuk Noego, rzekomo autor owego projektu) – odważyłby się wznieść taką konstrukcję?! Empiryczne dociekania Kirchera mają na celu ujawnienie głupoty tak aroganckiego przedsięwzięcia.

Jednakowoż zuchwalstwo Nimroda nie było czystym szaleństwem; musiał on przynajmniej żywić przekonanie, że siła robocza, jaką dysponował, wystarczy, by podołać owemu iście cyklopowemu zadaniu. Aby pokazać rozumowanie, które podsycało tę iluzję, Kircher obliczył (błędnie) liczbę potomków Noego. Liczba ta (rzędu kilku miliardów) wydawała się w pełni uzasadniać podjęcie próby realizacji takiego projektu.

Było jednak coś, co czyniło jego ukończenie niemożliwym: ilość potrzebnych materiałów naturalnych. Po pierwsze, ogromna wysokość wieży uniemożliwiłaby stabilność konstrukcyjną; prędzej czy później taka struktura musiałaby się zawalić. Po drugie, niezbędna ilość ziemi i kamienia przekroczyłaby zasoby całej planety. Zasoby Ziemi są ograniczone; nasza planeta nie mogłaby dostarczyć miliardów ton materiału potrzebnego do tak gigantycznego przedsięwzięcia.

Widzimy zatem – podsumowuje Athanasius Kircher – dokąd może zaprowadzić ludzka arogancja, gdy człowiek dąży do nieba o własnych siłach. Boska interwencja zapobiegła więc nie tylko przejawowi nieposkromionej ludzkiej pychy, ale i nieuchronnemu zniszczeniu planety.

 

Robert Lazu Kmita – rumuński publicysta i pisarz katolicki, autor m.in. książek Dyskretny urok teologii, Spojrzenie na Sobór Watykański II, Tolkien: wiara i wyobraźnia.

ARTYKUŁ ZOSTAŁ OPUBLIKOWANY W 113 NUMERZE MAGAZYNU "POLONIA CHRISTIANA"

Kliknij TUTAJ i zamów pismo

PCh_nr113_okladka_476x600

Zróbmy to razem!
Będziemy mogli trwać w naszej walce o Prawdę wyłącznie wtedy, jeśli Państwo – nasi widzowie i Darczyńcy – będą tego chcieli. Dlatego oddając w Państwa ręce nasze publikacje, prosimy o wsparcie misji naszych mediów.
Wybierz kwotę: