Leon XIV wraca do domu. Nudna pielgrzymka, wybuchowe podsumowanie

Chmielewski-1024x1024 (1).jpg
Autor:
Paweł Chmielewski
epa13384704.jpg
PAP/EPA/VATICAN MEDIA HANDOUT

Pielgrzymka papieża Leona XIV do Ameryki Południowej była bardzo długa i obfitowała w liczne przemówienia; pozostanie jednak w cieniu kilku krótkich komentarzy, których udzielił na pokładzie samolotu, wracając z Limy do Rzymu. Przez jedenaście dni w trzech krajach całego kontynentu Ojciec Święty nie powiedział tyle ciekawych rzeczy, co w trakcie 45 minutowej konferencji prasowej.

Zacznijmy od tego, co naprawdę interesujące, a to oznacza wspomnianą konferencję. Istniała przez pewien czas nadzieja, że Leon XIV nie będzie udzielać spontanicznych wypowiedzi dziennikarzom na pokładach samolotów, jak czynił to Franciszek. Nadzieję można pogrzebać, wywiady są. Nie wiem, czy można już mówić o „magisterium samolotowym” Leona, tak jak w przypadku jego poprzednika, ale akurat lot powrotny z Ameryki Południowej dostarczył naprawdę konkretnych informacji. Otóż papież bardzo prosto odpowiedział na dwa wielkie pytania, które od dłuższego czasu zadają sobie z jednej strony konserwatyści, a z drugiej progresiści.

Msza trydencka? Nie będzie zmian, restrykcje Franciszka obowiązują.

Zróbmy to razem!

Poluzowanie celibatu? Nic z tych rzeczy, celibat zostaje.

W sprawie tradycyjnej liturgii sprawy były już teoretycznie jasne. Wcześniej w tym roku dwa razy mówił o tym kardynał Arthur Roche, prefekt Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Kardynał przekonywał, że papież Leon XIV nie chce odwoływać decyzji Franciszka i nie zamierza wracać do swobody celebracji, którą wprowadził papież Benedykt XVI. Słowa Roche’a były bardzo wyraziste i nie pozostawiały pola do interpretacji. Niektórzy mieli jednak nadzieję, że Roche „wybiega przed szereg”. Innymi słowy, że mówi tak kategoryczne rzeczy, chcąc ograniczyć papieżowi pole działania. Cóż, jeżeli nawet tak było, to Roche po prostu wygrał, bo Leon XIV powiedział dokładnie to samo. Choć bardziej prawdopodobne jest to, że kardynał zwyczajnie wiedział, co planuje papież.

Msza trydencka. Nie będzie zmian

Leon XIV został zapytany, czy chce poluzować „Traditionis custodes”, czyli dokument Franciszka z 2021 roku, w którym odebrano księżom swobodę sprawowania mszy trydenckiej, wprowadzając bardzo poważne ograniczenia.

„Nie, teraz nie. Traditionis custodes było decyzją Papieża Franciszka i nadal będziemy się do niej stosować” – odpowiedział Leon XIV. Jak dodał, zdecydowana większość katolików na świecie uczestniczy w nowej mszy świętej i tak ma pozostać. Leon przypomniał, że „Traditionis custodes” przewiduje możliwość udzielenia dyspensy lub zezwolenia na sprawowanie mszy trydenckiej i ci, którzy chcą o to wystąpić, mogą to zrobić.

To już wszystko, krótko i zwięźle: żadnych zmian. Rzecz naprawdę smutna, także dlatego, że „Traditionis custodes” wywołało bardzo poważny bałagan formalny. Franciszek orzekł na początku tego dokumentu, że tylko nowe księgi liturgiczne wyrażają lex orandi rytu rzymskiego. Innymi słowy, msza trydencka nie jest wyrazem rytu rzymskiego. Czym w takim razie jest, skoro jest nadal dopuszczalna w Kościele katolickim? Dziwactwo, zwłaszcza w kontekście nauczania Benedykta XVI o znaczeniu, pięknie i nie odwoływalności tej liturgii. Odmowa korekty „Traditionis custodes” przez Leona XIV oznacza, że ta sprzeczność zostaje z nami.

W efekcie ci, którzy chcą uczestniczyć w tradycyjnej liturgii, nadal będą mieć dość ograniczone możliwości. Na szczęście w wielu miejscach świata – także w Polsce – działają różne tradycyjne środowiska, które sprawują dawną liturgię. To na przykład Bractwo Kapłańskie św. Piotra i Instytut Dobrego Pasterza. Mają aprobatę Watykanu i nic nie wskazuje na to, by mogły ją stracić. Te instytuty świetnie się rozwijają; są w nich powołania. Daje to nadzieję na przyszłość. Osobną sprawą pozostaje relacja Watykanu do Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X. Kardynał Victor Manuel Fernández ogłosił w lipcu nałożenie ekskomuniki na jego członków, czyniąc to jednak w dość wątpliwy sposób z perspektywy legalistycznej. Spór zatem trwa, choć jego fundamenty są bardzo głębokie. Leon XIV mógłby pomóc go zakończyć a przynajmniej nieco załagodzić, przywracając wzorem Benedykta XVI swobodę mszy trydenckiej, ale jak widać ktoś skutecznie go przekonał, by tego nie robić. Szkoda.

Co z celibatem?

Druga rzecz to celibat. O zniesieniu obowiązku bezżenności księży w Kościele rzymskim mówi się od wielu dekad – to marzenie progresistów. Dyskusja została silnie zintensyfikowana za pontyfikatu papieża Franciszka. Na Synodzie Amazońskim zgromadzeni biskupi wprost zaapelowali do papieża o zgodę na wyświęcanie żonatych na księży. Franciszek się na to nie zgodził i w posynodalnej adhortacji „Querida Amazonia” po prostu ominął temat. Od tego czasu sprawa znalazła się w zawieszeniu. Watykan nic nie robił, ale progresywni biskupi w różnych częściach świata sugerowali, że „wkrótce” może się to zmienić i jest tu „przestrzeń”.

Leon XIV powiedział jednak, że zmian nie będzie. Jak stwierdził, w przyszłości różne rzeczy są możliwe, ale „na teraz” uważa, że takie rozwiązanie doprowadziłoby do podziałów w Kościele. Pytającemu go o wyświęcanie żonatych dziennikarzowi przypomniał, że nie ma w tej kwestii powszechnej zgody – jedni uważają, że to potrzebne, a inni, że szkodliwe. Dlatego on, jako papież, chce zatroszczyć się o zgodę i jedność w Kościele, więc nie będzie wprowadzać praktyki wyświęcania żonatych. Jak stwierdził, należy raczej zaufać Panu Bogu. Leon XIV przywołał przykład augustianów z Peru. Kiedyś dominowali wśród nich przyjezdni ze Stanów Zjednoczonych, a dziś to niemal wyłącznie Peruwiańczycy. Duch Święty działa, powiedział papież.

Nota bene, mniej więcej to samo powiedział kilka dni wcześniej, przemawiając do biskupów w Urugwaju, który zmaga się z poważnym brakiem kapłanów. Leon XIV powiedział, że o nowych księży trzeba się modlić i poprosił, by czynili tak biskupi na całym świecie. Wtedy nie odniósł się jednak do pomysłu poluzowania celibatu. Na pokładzie samolotu już tak.

Jednoznaczność Ojca Świętego, którą zaprezentował wracając z Limy, jest sama w sobie jakąś wartością – wiadomo przynajmniej, na czym stoimy w dwóch dużych tematach, dyskutowanych w Kościele od lat.

Dyplomatyczna uprzejmość

Przebywając w Ameryce Południowej takiej jednoznaczności u papieża już nie było. Jego wystąpienia charakteryzowała daleko posunięta dyplomatyczność. Przeczytałem wszystkie z nich i doprawdy trudno byłoby wyszukać takie momenty, w których Leon XIV wypowiedział się dosadnie i kategorycznie, tak, by wejść w konflikt z jakimiś ustalonymi błędami obecnymi we współczesnej kulturze. Nie znaczy to, oczywiście, by nie mówił rzeczy dobrych, pobożnych i mądrych, wręcz przeciwnie. W Urugwaju i Argentynie papież wzywał do obrony życia dzieci nienarodzonych. Mówił o ludzkiej godności i konieczności poszanowania świętości istnienia od poczęcia. Wskazywał też na fundamentalną rolę rodziny, wprost mówiąc, że małżonkowie powinni być otwarci na dzieci. Dużo uwagi poświęcił kwestiom ekonomicznym, akcentując godność ludzi biednych i wykluczonych oraz wynikający z Ewangelii imperatyw niesienia im pomocy. Poza tym, Leon XIV bardzo chętnie odwoływał się do duchowej historii Ameryki Łacińskiej. Przywoływał najchętniej św. Turybiusza z Mogrovejo, arcybiskupa Limy, którego oddziaływanie sięgało szeroko poza granice dzisiejszego Peru, nieomal na całą Amerykę Południową. To wartościowe rzeczy. Trzeba przyznać, że Leon XIV zachowywał się podczas tej długiej pielgrzymki po prostu jak nauczyciel wiary: głosił Ewangelię, odnosząc się zarazem do społecznej rzeczywistości danego miejsca. Kościół, który dąży do zbawienia, ale który bierze pod uwagę realia, w których żyją ludzie i stara się te realia schrystianizować – tak można byłoby podsumować podróż Ojca Świętego.

Kto rzuci światu rękawicę?

Piękne, ale nie da się zaprzeczyć, że zabrakło czegoś nieco dobitniejszego, formy wypowiedzi, która sprawiłaby, że długa pielgrzymka do Ameryki Południowej stanie się w historii tego pontyfikatu czymś więcej, niż tylko uroczą i sentymentalną podróżą na kontynent związany z aktualnym i poprzednim papieżem. Ta wstrzemięźliwość papieża wynika prawdopodobnie z jego strategicznej decyzji, by nie antagonizować, nie wywoływać szoku ani zgorszenia – po żadnej ze stron. Pozwala to papieżowi potępić aborcję, bo ostatecznie lewica dobrze wie, że Kościół katolicki ją potępia. Nie pozwala mu jednak mówić o tym w bardzo ostrych słowach: używane sformułowania są raczej oględne, dyplomatyczne, wskazujące na godność życia, nie na ciężar zbrodni, która to życie kruszy. To samo dotyczy innych kwestii. Wracając samolotem z Limy Leon przypomniał, że wielokrotnie definiował swoją misję jako budowanie w Kościele katolickim zgody i jedności. Poza sprawą liturgii tradycyjnej, to zasadniczo mu się udaje. Nawet w przypadku synodalności papież jakoś sobie radzi: używa czasami synodalnego języka Franciszka, ale tak naprawdę nie organizuje żadnych wielkich spotkań synodalnych. Synodalność, która istnieje, ale nikomu nie przeszkadza. Taka też była podróż do Ameryki Południowej – odbyła się i nikomu nie przeszkadzała. Być może właśnie tego potrzebuje Kościół katolicki po burzliwych latach pontyfikatu Franciszka. Można jednak zadać pytanie, czy to nie za mało? Czy nie potrzebujemy papieża, który będzie w bardziej jasny sposób gotowy do rzucenia rękawicy bezbożności tego świata?

Paweł Chmielewski

Chmielewski-1024x1024 (1).jpg
Autor:
Paweł Chmielewski
Zróbmy to razem!
Będziemy mogli trwać w naszej walce o Prawdę wyłącznie wtedy, jeśli Państwo – nasi widzowie i Darczyńcy – będą tego chcieli. Dlatego oddając w Państwa ręce nasze publikacje, prosimy o wsparcie misji naszych mediów.
Wybierz kwotę: