Padł niechlubny rekord Dnia Wolności Sektora Prywatnego. Na siebie pracujemy dopiero od 18 sierpnia

W 2026 roku sektor prywatny symbolicznie pracuje 229 dni na pokrycie wydatków publicznych, a przez pozostałych 136 dni – na własne potrzeby. Dzień Wolności Sektora Prywatnego przypada 18 sierpnia. To najpóźniejsza data od początku obliczania wskaźnika przez Instytut Misesa.

Dzień Wolności Sektora Prywatnego jest wskaźnikiem pokazującym relację między wydatkami publicznymi a wartością produkcji wytworzonej przez sektor prywatny. Tegoroczny wynik oraz przyczyny przesunięcia daty przedstawiono w raporcie „229 dni pracy na wydatki państwa”, przygotowanym przez ekonomistę dr. Mateusza Benedyka.

Państwo wydaje niemal połowę PKB

Jak wynika z raportu, w latach 2019–2024 udział wydatków publicznych w PKB wzrósł z 41,4 do 49,4 proc. Oznacza to, że wartość wydatków sektora publicznego zbliżyła się do połowy polskiego produktu krajowego brutto.

W tym samym okresie udział inwestycji prywatnych w PKB spadł z 13 do 10,7 proc. Autor raportu zwraca uwagę, że zwiększanie wydatków publicznych wpływa na ilość zasobów pozostających w dyspozycji gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a tym samym na ich możliwości oszczędzania i inwestowania.

Największy wpływ na wzrost wydatków miały nakłady socjalne, obronne, gospodarcze, zdrowotne oraz koszty działalności ogólnopaństwowej.

Dane przedstawione w raporcie pokazują również, że pogorszenia stanu finansów publicznych nie można tłumaczyć wyłącznie zwiększeniem wydatków na wojsko. Do 2024 roku wzrost nakładów na obronność odpowiadał za około jedną szóstą całego wzrostu wydatków publicznych.

Dług publiczny przekroczył 60 proc. PKB

Raport zwraca również uwagę na rosnące zadłużenie państwa. W pierwszym kwartale 2026 roku dług publiczny osiągnął 61,6 proc. PKB.

Jednocześnie 436 mld zł zadłużenia pozostaje poza krajową definicją państwowego długu publicznego. Chodzi między innymi o zobowiązania zaciągane za pośrednictwem funduszy i instytucji znajdujących się poza centralnym budżetem państwa.

Zdaniem autora raportu przenoszenie części wydatków poza budżet ogranicza przejrzystość finansów publicznych i utrudnia sprawowanie nad nimi kontroli parlamentarnej. Zobowiązania te pozostają jednak elementem długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, a koszty ich obsługi będą obciążać finanse publiczne w kolejnych latach.

Co pokazuje wskaźnik?

Dzień Wolności Sektora Prywatnego obrazuje relację między wydatkami publicznymi a wartością produkcji wytworzonej przez sektor prywatny. Wskaźnik pozwala przedstawić skalę wydatków państwa w przystępnej formie – jako liczbę dni potrzebnych na ich pokrycie.

W 2026 roku okres ten wynosi 229 dni, o 12 dni więcej niż w roku poprzednim. Pozostałe 136 dni symbolizuje część roku, w której sektor prywatny pracuje na własne potrzeby, konsumpcję, oszczędności i inwestycje.

Tegoroczna data wskazuje na wzrost udziału wydatków publicznych w stosunku do rynkowej części gospodarki. Zdaniem autorów raportu wynik ten powinien skłaniać do dyskusji o strukturze finansów publicznych, efektywności wydatków oraz długofalowych skutkach rosnącego zadłużenia i zmniejszającego się udziału inwestycji prywatnych w PKB.

Dlaczego wskaźnik nie opiera się na całym PKB?

Przy obliczaniu Dnia Wolności Sektora Prywatnego Instytut Misesa bierze pod uwagę część gospodarki, której wartość jest ustalana w warunkach rynkowych.

W statystyce PKB uwzględniane są również usługi wytwarzane przez państwo, choć nie posiadają one cen kształtowanych na rynku. Wartość takich usług jest zazwyczaj określana na podstawie kosztów ich świadczenia. W praktyce oznacza to, że wzrost wydatków państwa może zwiększać statystyczną wartość PKB niezależnie od jakości i użyteczności dostarczanych usług.

Metodologia Instytutu Misesa ma ograniczać wpływ tego zjawiska i dokładniej pokazywać relację między wydatkami publicznymi a produkcją sektora prywatnego.

Raport dostępny bezpłatnie

Raport dr. Mateusza Benedyka szczegółowo przedstawia metodę obliczania Dnia Wolności Sektora Prywatnego, strukturę wydatków publicznych oraz możliwe gospodarcze konsekwencje dalszego wzrostu obciążeń sektora prywatnego.

Raport można bezpłatnie pobrać na stronie: https://dzienwolnosci.pl/raport