W sejmie trwa dyskusja nad zmianą zasad pomocy, jaką państwo z pieniędzy obywateli świadczy migrantom z Ukrainy. Projekt ustawy zakłada zniesienie tymczasowych rozwiązań z 2022 roku i utrzymanie części zawartych w nich przywilejów. Koalicja rządząca popiera propozycję, podczas gdy posłowie opozycji mają co do niej szereg zastrzeżeń. Od formalnych po zarzuty manipulacji obywatelami.
Tzw. ustawa pomocowa (specustawa) obowiązująca od 2022 r. stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla Ukraińców. Rządowy projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ma ten system zlikwidować. Zamiast niego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. W myśl projektu najważniejsze przywileje z ustawy nie znikną, ale zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Poseł PiS Paweł Hreniak ocenił, że projekt nie wygasza rozwiązań ze specustawy, a wiele z nich przenosi do innych ustaw. Zwrócił również uwagę na sposób procedowania projektu. Jak ocenił, jest on absolutnie nie do przyjęcia – projekt wpłynął na skrzynki posłów przed północą 20 stycznia, a jest głosowany 23 stycznia.
Wesprzyj nas już teraz!
– Trzy niepełne dni na dwustustronicowy, skomplikowany i techniczny dokument. Zresztą prace w Komisji Spraw Wewnętrznych pokazały, że ta ustawa jest bardzo słaba i zła pod kątem legislacyjnym. Prawie do każdego artykułu legislatorzy z Biura Analiz Sejmowych mieli swoje uwagi – zaznaczył.
Artur Łącki (KO) podkreślił, że dzięki zapisom projektu ustawy zmniejszają się koszty pobytu obywateli Ukrainy – z prawie 9 mld zł na 3,5 mld zł. – Wygaszanie tej ustawy do połowy 2027 roku spowoduje to, że Ukraińcy będą traktowani jak wszyscy inni obywatele zagraniczni spoza Unii Europejskiej w Polsce – dodał.
Jednocześnie w imieniu klubu złożył poprawki do projektu. Jak tłumaczył, jeszcze podczas pierwszego czytania na Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych ujawniła się konieczność ich wprowadzenia.
Poseł Ryszard Wilk z Konfederacji ocenił, że „nie można bez końca utrzymywać rozwiązań tworzonych w warunkach nagłego kryzysu”.
– Kierunek jest zrozumiały, ale skala operacji wymaga dużej precyzji i odpowiedzialności. Będziemy uważnie przyglądać się pracom nad tym projektem i tam, gdzie to będzie konieczne, zgłaszać stosowne poprawki – zaznaczył.
Włodzimierz Skalik (Konfederacja Korony Polskiej) złożył wniosek o odrzucenie projektu. Ocenił, że jest on próbą oszukania opinii publicznej.
– Nie ma najmniejszych powodów, by obywatele Ukrainy jako przybysze, jako cudzoziemcy czy też uchodźcy byli traktowani inaczej niż dotychczasowe przepisy to przewidywały – mówił.
Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zakłada uchylenie przepisów specustawy w zakresie, w jakim tworzą one odrębny system przewidziany jedynie dla obywateli Ukrainy oraz przepisów, które wygasły, ponieważ upłynął termin ich obowiązywania. Jednocześnie zakłada on przeniesienie części rozwiązań ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Projektowany dokument przewiduje przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z działaniami zbrojnymi. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.
Do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzania legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel.
Przeniesione zostaną także uregulowania ze specustawy związane z utratą i wygaśnięciem statusu UKR. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny na podstawie specustawy będą obowiązywały do zakończenia okresu świadczeniowego.
Istotną zmianą jest dodanie regulacji, zgodnie z którą niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.
Ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.
Projekt ma ograniczać pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia jedynie do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.
Przeniesieniu podlegać mają również zasady dostępu do opieki medycznej, możliwość przekazywania danych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o osobach pracujących czy zasady prowadzenia postępowań przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową.
Projekt ma zakładać wprowadzenie przepisów przejściowych pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych.
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.
Ustawa wejdzie w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r.
(PAP)/oprac. FA
