Najwyższym przywódcą Iranu został w niedzielę 56-letni Modżtaba Chamenei, syn poprzedniego przywódcy. Nie jest uznawany za autorytet religijny, a jego pozycja wynika z powiązań z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej. Bywa opisywany jako bardziej radykalny niż ojciec.
Modżtaba od dawna uważany był za jednego z głównych kandydatów na stanowisko najwyższego przywódcy Iranu – jeszcze zanim jego ojciec zginął w izraelskim ataku na początku wojny – mimo że nigdy nie został wybrany ani mianowany na żadne stanowisko rządowe.
Urodził się w 1969 r. w Meszhedzie jako drugi syn Alego Chameneia. Wychowywał się w cieniu opozycyjnej działalności ojca przeciwko szachowi, a po rewolucji islamskiej w 1979 r. przeniósł się z rodziną do Teheranu.
Wesprzyj nas już teraz!
W latach 80. XX wieku Modżtaba walczył jako ochotnik w wojnie iracko-irańskiej w szeregach jednostki należącej do Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC). Służba ta pozwoliła mu nawiązać relacje z dowódcami Korpusu, co stało się fundamentem jego późniejszych wpływów politycznych.
Jego ojciec został najwyższym przywódcą Iranu w 1989 r. i wkrótce jego rodzina uzyskała dostęp do miliardów dolarów oraz aktywów biznesowych ulokowanych w licznych bonjadach, czyli irańskich fundacjach finansowanych z dochodów państwowych przedsiębiorstw i majątku przejętego po obaleniu szacha. Formalnie bonjady zajmują się pomocą społeczną, m.in. wsparciem dla ubogich, weteranów i rodzin poległych, jednak w praktyce kontrolują rozległe imperia gospodarcze obejmujące przemysł, handel, bankowość i nieruchomości.
Według amerykańskiej organizacji United Against Nuclear Iran Modżtaba pełnił rolę podobną do tej, jaką odgrywał Ahmad Chomejni, syn pierwszego najwyższego przywódcy Iranu, Ruhollaha Chomejniego – była to „mieszanka adiutanta, powiernika, strażnika dostępu i pośrednika wpływów”.
Również depesze dyplomatyczne USA opublikowane przez WikiLeaks pod koniec pierwszej dekady XXI wieku wskazywały na jego kluczową rolę w biurze ojca jako głównego pośrednika w sprawach państwowych. Bywał też opisywany przez niektórych współpracowników jako postać bardziej radykalna i ideologiczna niż jego ojciec.
Przypisuje mu się zakulisowe wsparcie dla radykalnego prezydenta Mahmuda Ahmadineżada w wyborach w 2005 i 2009, co doprowadziło do oskarżeń o ingerencję w proces wyborczy. Demonstracje po wyborach w 2009 r. przerodziły się w największe protesty w Iranie od czasu rewolucji islamskiej. Władze brutalnie je stłumiły, a wielu działaczy opozycji zostało aresztowanych.
W trakcie pierwszej kadencji Donalda Trumpa, w 2019 r., został objęty sankcjami USA za wspieranie „destabilizujących ambicji regionalnych” jego ojca i represji w kraju.
Agencja Bloomberga opublikowała pod koniec stycznia dochodzenie, z którego wynika, że Modżtaba Chamenei kontroluje rozległą sieć nieruchomości i aktywów poza granicami Iranu, której wartość jest szacowana na miliardy dolarów.
Środki na te zakupy pochodzą głównie z irańskiego eksportu ropy naftowej, realizowanego przez nieprzejrzyste kanały handlowe i pośredników w celu ominięcia sankcji. Głównym łącznikiem i zarządcą tych funduszy ma być irański potentat budowlany Ali Ansari, objęty brytyjskimi sankcjami w 2025 r.
Inwestycje Modżtaby mają obejmować hotel Hilton Frankfurt Gravenbruch Niemczech, luksusowe rezydencje w Londynie, nieruchomości w Dubaju, na Majorce oraz w Kanadzie i Francji, jednak unika on posiadania jakichkolwiek aktywów bezpośrednio na swoje nazwisko.
Modżtaba nosi średni rangą tytuł duchowny w szyickim islamie – hodżatoleslama, niższy od ajatollaha i wielkiego ajatollaha. Oznacza on uczonego, który nie jest jednak uznawany za najwyższy autorytet w interpretacji prawa religijnego.
Ruhollah Chomejni był wielkim ajatollahem, zanim został najwyższym przywódcą Iranu w 1979 r. Jego następca Ali Chamenei w chwili wyboru miał zaledwie tytuł hodżatoleslama i z tego powodu w 1989 r. zmieniono konstytucję, obniżając wymagania wobec przywódcy.
Wybór Modżtaby na najwyższego przywódcę wygląda jak powrót do dziedzicznej monarchii, co stoi w sprzeczności z deklaracjami rewolucji z 1979 r. Rewolucja, która obaliła szacha, wyśmiewała ideę dziedziczenia władzy i podkreślała, że o wyborze przywódcy decydować powinna wyłącznie wiedza religijna i autorytet uczonego. W tym systemie szyiccy uczeni nigdy nie wyznaczali swoich synów na następców, powierzając im co najwyżej funkcje administracyjne.
Zaledwie po raz drugi w historii Islamskiej Republiki Iranu wybrano najwyższego przywódcę. Po rewolucji islamskiej w 1979 r. pierwszym przywódcą został jej charyzmatyczny lider Chomejni, który sprawował tę funkcję aż do swojej śmierci w 1989 r. Dopiero po jego śmierci Zgromadzenie Ekspertów po raz pierwszy dokonało wyboru następcy, którym został Ali Chamenei.
Najwyższy przywódca jest najważniejszą osobą w systemie politycznym Iranu i stoi ponad instytucjami państwa, w tym prezydentem i rządem. Teoretycznie przywódca może zostać odwołany przez Zgromadzenie Ekspertów, grono wyższych szyickich duchownych, które również go powołuje. W praktyce Chomejni i Chamenei rządzili do swojej śmierci.
Do najistotniejszych uprawnień najwyższego przywódcy należą dowodzenie siłami zbrojnymi, w tym Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej, mianowanie najważniejszych urzędników państwowych i ogłaszanie wojny i pokoju.
W praktyce oznacza to, że najwyższy przywódca ma ostateczny wpływ na politykę zagraniczną, bezpieczeństwo i kluczowe decyzje państwa, a jego pozycja jest silniejsza niż pozycja prezydenta.
Źródło: PAP
Pożary zaćmiły niebo nad Teheranem. Płonęła infrastruktura naftowa
