Państwa europejskie w ciągu ostatnich pięciu lat wyprzedziły inne regiony świata i stały się największymi importerami broni. Wynika to z danych Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI). Największym eksporterem uzbrojenia pozostają Stany Zjednoczone, a drugie miejsce zajmuje Francja. Daleko za nimi plasują się Rosja i Chiny.
W latach 2021–2025 kraje europejskie ponad trzykrotnie zwiększyły import broni w porównaniu z okresem 2016–2020. Było to związane z jednej strony z uzupełnianiem narodowych arsenałów po latach niedoinwestowania, a z drugiej – z dostawami sprzętu dla Ukrainy. – Gwałtowny wzrost przepływu broni do państw europejskich przyczynił się do zwiększenia globalnych transferów uzbrojenia o prawie 10 procent – zauważył Mathew George, szef Programu Transferów Broni SIPRI. Obecnie na Europę przypada 33 proc. światowego importu broni, podczas gdy w poprzedniej pięciolatce udział ten wynosił zaledwie 12 proc.
Głównym dostawcą sprzętu wojskowego dla państw europejskich są koncerny amerykańskie. Kraje regionu kupują przede wszystkim samoloty bojowe oraz systemy obrony powietrznej dalekiego zasięgu. Stany Zjednoczone odpowiadają za 42 proc. wszystkich międzynarodowych transferów broni w latach 2021–2025, podczas gdy w latach 2016–2020 ich udział wynosił 36 proc. Amerykańskie uzbrojenie trafia do 99 państw: 35 w Europie, 18 w obu Amerykach, 17 w Afryce, 17 w Azji i Oceanii oraz 12 na Bliskim Wschodzie.
Wesprzyj nas już teraz!
Po raz pierwszy od dwóch dekad większa część amerykańskiego eksportu broni trafiła do Europy (38 proc.) niż na Bliski Wschód (33 proc.). Największym pojedynczym odbiorcą amerykańskiego uzbrojenia pozostaje jednak Arabia Saudyjska, która odpowiada za 12 proc. eksportu USA. – Stany Zjednoczone umocniły swoją dominującą pozycję jako dostawca broni, nawet w coraz bardziej wielobiegunowym świecie – podkreśla Pieter Wezeman, starszy badacz Programu Transferów Broni SIPRI. Jak wyjaśnia, importerzy amerykańskiego uzbrojenia zyskują w ten sposób dostęp do „zaawansowanych zdolności wojskowych”, a dla Waszyngtonu eksport broni pozostaje ważnym narzędziem polityki zagranicznej i wyznacznikiem dobrych relacji z partnerami.
Drugim największym eksporterem broni w latach 2021–2025 była Francja, odpowiadająca za 9,8 proc. światowego eksportu. W porównaniu z poprzednią pięciolatką francuski eksport wzrósł o 21 proc. Paryż dostarcza broń do 63 państw, przede wszystkim do Indii (24 proc.), Egiptu (11 proc.) i Grecji (10 proc.). Francja ponad pięciokrotnie zwiększyła również swój udział w rynku europejskim – o 452 proc. w ciągu ostatnich pięciu lat.
Rosja pozostaje jednym z dziesięciu największych eksporterów broni na świecie, jednak jej udział w globalnym rynku spadł z 21 proc. w latach 2016–2020 do 6,8 proc. w latach 2021–2025. Moskwa eksportuje uzbrojenie do 30 państw oraz jednego podmiotu niepaństwowego. Prawie trzy czwarte rosyjskiego eksportu (74 proc.) trafiło w latach 2021–2025 do trzech krajów: Indii (48 proc.), Chin (13 proc.) i Białorusi (13 proc.).
Do grona największych dostawców broni dołączyły w ostatnich latach Niemcy, które wyprzedziły Chiny i stały się czwartym co do wielkości eksporterem uzbrojenia w latach 2021–2025. Ich udział w globalnym rynku wyniósł 5,7 proc. Niemal jedna czwarta niemieckiego eksportu broni (24 proc.) trafiła na Ukrainę, a kolejne 17 proc. do innych państw europejskich.
Znacząco wzrosła także sprzedaż broni przez Włochy – aż o 157 proc. W efekcie kraj ten awansował z dziesiątego na szóste miejsce wśród eksporterów w latach 2021–2025. Ponad połowa włoskiego eksportu trafia na Bliski Wschód (59 proc.), 16 proc. do Azji i Oceanii, a 13 proc. do Europy.
Siódmym największym eksporterem broni na świecie jest Izrael. Jego udział w globalnym rynku wzrósł z 3,1 proc. w latach 2016–2020 do 4,4 proc. w latach 2021–2025, co pozwoliło mu wyprzedzić Wielką Brytanię (3,4 proc.). Dzieje się to w czasie, gdy Tel Awiw jest zaangażowany w działania militarne w Strefie Gazy oraz napięcia z Iranem, a także w konflikty w Libanie, Syrii i Jemenie. Izrael eksportuje przede wszystkim systemy obrony powietrznej, na które istnieje duże zapotrzebowanie na świecie.
Wśród państw europejskich – które odpowiadają za 33 proc. globalnego importu broni – największym odbiorcą uzbrojenia po Ukrainie są Polska i Wielka Brytania. Prawie połowa broni trafiającej na rynek europejski pochodzi ze Stanów Zjednoczonych (48 proc.), a następnie z Niemiec (7,1 proc.) i Francji (6,2 proc.).
W tym samym czasie import broni przez państwa Bliskiego Wschodu spadł o 13 proc. Największymi odbiorcami sprzętu wojskowego pozostają jednak Arabia Saudyjska i Katar. Oba kraje nadal znajdują się wśród czterech największych indywidualnych importerów broni na świecie, choć w przypadku Arabii Saudyjskiej realizowane są obecnie zamówienia złożone ponad pięć lat temu. Jednocześnie jeszcze przed eskalacją konfliktu z udziałem Izraela i Stanów Zjednoczonych państwa Bliskiego Wschodu złożyły nowe, znaczące zamówienia na uzbrojenie, które nie zostały uwzględnione w najnowszych danych. Do regionu broń eksportują przede wszystkim Stany Zjednoczone, Francja, Włochy i Niemcy. Eksperci spodziewają się, że po ataku na Iran liczba zamówień wzrośnie, zwłaszcza na systemy obrony przeciwrakietowej i przeciwlotniczej.
Poza Europą znacząca część światowego eksportu broni – 31 proc. – trafiła do Azji i Oceanii. Jednocześnie państwa tego regionu ograniczyły zakupy uzbrojenia o 20 proc. w porównaniu z poprzednią pięciolatką. Spadek wynika głównie ze zmniejszenia importu przez Chiny (–72 proc.), Koreę Południową (–54 proc.) oraz Australię (–39 proc.).
Największymi importerami broni w Azji i Oceanii są Indie, Pakistan, Japonia i Australia. Głównym dostawcą do regionu pozostają Stany Zjednoczone, które odpowiadają za 35 proc. importu. Kolejne miejsca zajmują Rosja (17 proc.) i Chiny (14 proc.).
Indie były drugim co do wielkości importerem broni na świecie. Największym dostawcą uzbrojenia do tego kraju pozostaje Rosja, odpowiadająca za 40 proc. importu. Znacznie wzrósł również import broni przez Pakistan – o 66 proc. – który zaopatruje się przede wszystkim w Chinach. W latach 2021–2025 aż 80 proc. pakistańskiego importu pochodziło z tego kraju, wobec 73 proc. w latach 2016–2020.
Wyraźny wzrost zakupów uzbrojenia odnotowały także Japonia (+76 proc.) i Tajwan (+54 proc.). Z kolei Chiny po raz pierwszy od lat 1991–1995 wypadły z pierwszej dziesiątki importerów broni, głównie dzięki zwiększeniu produkcji krajowej.
Izrael był 14. największym importerem broni na świecie w latach 2021–2025. Największą część izraelskiego importu (68 proc.) zapewniały Stany Zjednoczone, a następnie Niemcy (31 proc.).
Import broni przez państwa afrykańskie spadł o 41 proc. Największym importerem na kontynencie jest obecnie Maroko. Z kolei import broni przez państwa obu Ameryk wzrósł o 12 proc., przy czym w samej Ameryce Południowej zwiększył się aż o 31 proc.
Głównym eksporterem broni pozostają zatem Stany Zjednoczone, które odpowiadają za 42 proc. globalnego rynku. W poprzedniej pięciolatce ich udział wynosił 36 proc. Drugie miejsce zajmuje Francja z wynikiem 9,8 proc., natomiast udział Rosji gwałtownie spadł – z 21 proc. przed inwazją na Ukrainę w 2022 roku do 6,8 proc.
Łącznie Europa kontroluje obecnie 28 proc. globalnego rynku handlu bronią – około cztery razy więcej niż Rosja i pięć razy więcej niż Chiny.
Źródło: bignewsnetork.com, sipri.org
AS
Miliardy na zbrojenia. Resorty kłócą się o to, kto spłaci dług, a prezydent domaga się wyjaśnień
