Współcześnie można mówić o trzeciej rewolucji seksualnej, określanej mianem rewolucji genderowej. W jej ramach dokonuje się redefinicji dotychczasowego rozumienia płci oraz tożsamości psychoseksualnej; podkreśla się znaczenie płci kulturowej (gender), a także lansuje ideę „płynnej seksualności” oraz swobodnej zmiany płci. Cykl prezentowanych esejów podejmuje analizę podstawowych tez doktryny genderowej, w szczególności w kontekście ustalenia, w jakim stopniu rewolucyjne w swoim charakterze twierdzenia genderowe znajdują oparcie w nauce, a na ile wynikają z przyjętych założeń o charakterze ideologicznym. Ze względu na eseistyczną formę rozważania te mają charakter selektywny i odnoszą się do wybranych zagadnień.
+++++
John Money (1921–2006) urodził się w Nowej Zelandii, w rodzinie protestanckich fundamentalistów. Do Stanów Zjednoczonych wyemigrował w wieku 26 lat, a w 1952 roku uzyskał doktorat na Harvardzie. Wkrótce potem został zatrudniony na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa jako profesor pediatrii i psychologii medycznej. Dobrze się prezentował, był erudytą, miał dar perswazji – szybko zdobył silną pozycję w świecie nauki.
Wesprzyj nas już teraz!
To właśnie John Money jako pierwszy, w 1955 roku, użył terminu gender – do określenia roli płciowej kształtowanej głównie w procesie wychowania, czyli przez kulturę. Stąd wzięło się skrótowe określenie: „kulturowa rola płciowa”, przeciwstawione terminowi sex, który od tego momentu miał być zarezerwowany (i zawężony) do oznaczania płci biologicznej. Money zdefiniował rolę płciową jako: „Wszystko, co osoba mówi lub czyni, aby ujawnić się jako posiadacz statusu – odpowiednio: chłopca lub mężczyzny, dziewczynki lub kobiety. Pojęcie to zawiera w sobie seksualność, lecz nie ogranicza się do seksualności interpretowanej w sensie erotycznym”.
Kilka lat później, w 1964 roku, amerykański psychoanalityk Robert Stoller posłużył się pojęciem gender identity – tożsamości płciowej – w kontekście osób, których autoidentyfikacja wykracza poza ramy płci biologicznej. Według Stollera to rodzice i kultura wnoszą więcej do tożsamości płciowej dziecka niż jego cechy biologiczne. Od czasów wystąpień Moneya i Stollera możemy obserwować dynamiczny wzrost znaczenia koncepcji genderowych, które zaczęły redefiniować feminizm od środka, stając się jednym z jego głównych i najbardziej ekspansywnych nurtów. Genderyzm – i jego „szczytowe osiągnięcie”: teoria queer – to radykalna koncepcja antropologiczna, proponująca człowiekowi nowe, rewolucyjne podejście do własnej tożsamości i seksualności.
Ciemne oblicze badacza
Według dziennikarza śledczego Johna Colapinto, który w 1997 roku na łamach magazynu „Rolling Stone” ujawnił przemilczaną prawdę o Moneyu i historii braci Reimerów, znany psycholog medyczny był biseksualistą. Z kolei John Heidenry, osobisty powiernik i biograf Moneya, twierdził, że jego seksualne eksperymenty wykraczały daleko poza ramy laboratorium, sali wykładowej czy biblioteki. Money wdawał się w liczne romanse – zarówno z mężczyznami, jak i kobietami. „Niektóre były krótkotrwałe – pisał Heidenry – „inne trwały dłużej”
W połowie lat 70., gdy rewolucja seksualna była w pełnym rozkwicie, Money promował otwarte małżeństwa, nudyzm, rozpowszechnianie pornografii oraz ogólną afirmację wszelkich form aktywności seksualnej. W swojej książce Sexual Signatures z 1975 roku pisał: „Istnieje wiele dowodów na to, że biseksualny seks grupowy może być równie satysfakcjonujący jak partnerstwo w parach – pod warunkiem, że każdy z uczestników jest dostrojony na tej samej fali”.
W 1986 roku Money opublikował książkę Lovemaps, wyczerpujące studium takich praktyk, jak sadomasochizm, koprofilia, fetysz amputacji, autouduszenia i różne inne zachowania, które nazwał nie perwersjami, lecz „parafiliami”, w celu ich destygmatyzacji i dekryminalizacji. Temat pedofilii stał się przedmiotem szczególnego zainteresowania, a Money z wyraźną przyjemnością publicznie go popierał. W 1980 roku, w wywiadzie dla magazynu „Time”, Money de facto udzielił poparcia kazirodztwu i pedofilii. Powiedział: „Doświadczenie seksualne z dzieciństwa, takie jak bycie partnerem krewnego lub osoby starszej, niekoniecznie musi mieć negatywny wpływ na dziecko”. Z kolei w holenderskim piśmie „Paidika”, zajmującym się propagowaniem pedofilii, miał stwierdzić: „Gdybym miał do czynienia z przypadkiem chłopca w wieku 10 lub 12 lat, który czuje intensywny pociąg do mężczyzny w wieku 20 czy 30 lat – i jeśli relacja ta byłaby całkowicie wzajemna – nie określiłbym jej jako patologiczną”.
Prowadząc badania w Johns Hopkins University, gdzie powstała największa na świecie klinika zajmująca się przypadkami interseksualności, Money doszedł do wniosku, że dzieci rodzące się z cechami obu płci równie dobrze radzą sobie niezależnie od tego, czy są wychowywane jako chłopcy, czy jako dziewczynki. Uznał, że decydującym czynnikiem kształtującym tożsamość płciową nie są cechy biologiczne, lecz wychowanie i kultura. Według niego dzieci te rodzą się psychoseksualnie niezróżnicowane, a ich „gender” – tożsamość psychoseksualna – jest w pełni kształtowana przez środowisko.
Była to w istocie skrajnie behawiorystyczna wizja człowieka. Jak wierzyli twórcy tej teorii psychologicznej – John Watson i jego kontynuator Burrhus Skinner – rozwojem i zachowaniem człowieka można w pełni sterować poprzez kontrolę wszystkich działających na niego bodźców. Money wprowadzał te teorie w życie. Z tą różnicą, że Skinner eksperymentował na szczurach, Money – na ludziach.
Dramat braci Reimer
W 1967 roku do Moneya trafiają zrozpaczeni rodzice bliźniaków Janet i Ron Reimerowie (w tekście Colapinto ich imiona i nazwiska są zmienione); w wyniku błędnego zdiagnozowania stulejki i spartaczonej operacji obrzezania jeden z bliźniaków – Bruce – został nieodwracalnie okaleczony. Rodzice szukali pomocy u specjalistów i trafili na terapię do Moneya. Ten, przekonany o słuszności swojej teorii o społecznej konstrukcji płci, zapewnił ich, że nic złego się nie stało – chłopca można z powodzeniem wychować jako dziewczynkę. Wprowadził nawet arbitralny przedział wiekowy: do 30. miesiąca życia zmiana płci dziecka miała być bezpieczna i skuteczna.
Rodzice początkowo wahali się, jednak Money wywierał na nich presję, by zgodzili się na wychowywanie Bruce’a jako dziewczynki. Uważał, że przypadek bliźniaków to wyjątkowa okazja na udowodnienie swojej tezy: płeć nie jest wynikiem biologii, lecz wychowania. Bruce wydawał się idealnym „obiektem” – jego brat bliźniak, Brian, o identycznym DNA, mógł pełnić rolę „grupy kontrolnej”.
Money przekonywał, że w powodzeniu takiej transformacji kluczowa jest postawa rodziców – muszą oni być bezwarunkowo przekonani do nowej roli dziecka, jakiekolwiek wątpliwości osłabiłyby identyfikację dziecka jako dziewczynki i kobiety. Naukowiec wywierał presję, ostatecznie rodzice zawierzyli naukowemu autorytetowi, w wieku 22 miesięcy dziecka doszło do operacji, w trakcie której rozcięto jego mosznę wzdłuż linii środkowej i usunięto mu jądra, a następnie ponownie zamknięto tkankę moszny tak, aby przypominała wargi sromowe. Cewka moczowa została obniżona, aby zbliżyć się do położenia żeńskich narządów płciowych, a kosmetyczny rozszczep pochwy został wykonany poprzez uformowanie skóry wokół zwiniętej rurki gazy podczas gojenia.
Chłopcu nadano nowe imię – Brenda (w niektórych publikacjach Joan). Rodzice dostali instrukcje, jak wychowywać dziecko jako dziewczynkę i by nigdy nie ujawniać prawdy o jego płci biologicznej. Matka uszyła sukienki i czepki, a krótko przed drugimi urodzinami założyła Brendzie jedną z nich. Jak wspominała:
„Szarpnęła to, próbując to zerwać. Pamiętam, jak pomyślałam: ‘O Boże, ona wie, że jest chłopcem i nie chce dziewczęcych ubrań. Nie chce być dziewczynką.’ Ale potem pomyślałam: ‘Cóż, może mogę ją nauczyć chcieć być dziewczynką. Może mogę ją wychować tak, by chciała być dziewczynką”.
Jednak Bruce – teraz Brenda/Joan – nie przejawiał zainteresowania rolami i zabawkami stereotypowo kobiecymi. Lalki, makijaż, maszyny do szycia nie budziły jego uwagi. Wolał wspinać się po drzewach, bawić się maszynką do golenia i grać w piłkę. Rodzice byli zaniepokojeni, ale w listach do Moneya zapewniali, że robią wszystko, by wychowywać Brendę jak dziewczynkę.
W 1972 roku Money wraz z koleżanką z kliniki Anke Ehrhardt w swej najgłośniejszej pracy Mężczyzna i chłopiec, kobieta i dziewczynka (Man & Women, Boy & Girl) ogłasza światu swój sukces, jakim jest zmiana płci u 7-letniego wtedy Bruce’a. O książce robi się bardzo głośno. Money kilkakrotnie donosił, że eksperyment zakończył się sukcesem, a Brenda dobrze się przystosowała i lubiła pomagać matce w typowo kobiecych obowiązkach domowych. Psycholog zbudował znaczną część swojej kariery i teorii płci na „pomyślnym” wyniku tej sprawy. Książka zostaje ogłoszona „najważniejszym wydarzeniem w naukach społecznych” od czasów raportów Kinseya, staje się nową „biblią” feministek i … chirurgów podejmujących się zmiany płci u niemowląt, a następnie i u dorosłych. Money kilkakrotnie potwierdzał, zarówno na konferencjach naukowych, w wypowiedziach dla mediów, jak i w czasopismach naukowych, że eksperyment zakończył się sukcesem, a Brenda dobrze się przystosowała i lubiła pomagać matce w typowo kobiecych zajęciach.
Brutalna prawda
Rzeczywistość była inna. Jak opisywał swoją siostrę brat – bliźniak Brain (w niektórych publikacjach Kevin): „Kiedy mówię, że nie było w Joan nic kobiecego to mam na myśli, że naprawdę nie było w niej nic kobiecego. Chodziła jak chłopak. Rozmawiała o chłopięcych rzeczach, nie obchodziło jej sprzątanie domu, wychodzenie za mąż, malowanie się… Oboje chcieliśmy bawić się z chłopakami, budować forty, urządzać bitwy na śnieżki i bawić się w wojsko.”
Realia były dalekie od różowego obrazu domowego, o którym donosił Money. W trakcie wizyt kontrolnych dzieci buntowały się przeciwko rozbieraniu i oglądaniu sobie genitaliów, co spotykało się z gniewem i krzykami „lekarza”. Jak potem wyznają, były to dla nich bardzo traumatyczne wizyty. Od ok. 8 r.ż. Brendy, Money naciskał na przygotowanie jej do pełnej waginoplastyki. Dziecko odmawiało, więc Money pokazywał Brendzie zbiór zdjęć nagich kobiet z wyraźnymi ujęciami warg sromowych, sromu i łechtaczki, z komentarzami, że jest inna i dlatego potrzebuje operacji. Ekspozycję zdjęć pornograficznych i stosunków seksualnych uważał za konieczną część edukacji bliźniaków. Brenda odwracała wzrok od zdjęć i nie chciała dalszych spotkań z Moneyem. Pomimo tego, gdy bliźniacy mieli po 10 lat, Money opublikował w 1975 r. w renomowanym czasopiśmie „Archives of Sexual Behavior” jeszcze bardziej entuzjastyczny artykuł o metamorfozie Brendy, z podsumowaniem, że: „Nikt [poza rodziną] nie wie [że urodziła się jako chłopiec]. Ani nikt nigdy nie będzie snuć takich domysłów. Jej zachowanie jest tak normalne, jak u małej, aktywnej dziewczynki, i tak wyraźnie różni się od chłopięcych zachowań jej brata bliźniaka, że nie pokazuje niczego, co mogłoby pobudzić czyjeś domysły”.
W tym samym roku Money opublikował jeszcze jeden opis udanej przemiany Joan. Tym razem jednak zamierzoną publicznością byli nie tylko jego naukowi i medyczni koledzy, ale także szeroka opinia publiczna. Sexual Signatures, współautorstwa z dziennikarką Patricią Tucker, było próbą Moneya dotarcia do szerszego grona odbiorców. Książka oferowała najbardziej niezmącony optymizmem, wręcz triumfalny, opis przypadku. Opisując zmianę płci Joan jako „dramatyczny dowód na to, że opcja tożsamości płciowej jest otwarta od urodzenia dla normalnych niemowląt”, Money stwierdził dalej o kastracji małego Johna jako niemowlęcia: „Późniejsza historia dziewczynki dowodzi, jak dobrze cała trójka [rodzice i dziecko] poradziła sobie z dostosowaniem się do tej decyzji.”
Ten obraz stoi w wyraźnej sprzeczności z doniesieniami jej nauczycielki w nowej szkole, która zauważała u Brendy wyraźnie męskie zachowania: „Zainteresowania Joan (Brendy) są zdecydowanie męskie […]. Ma wspaniałe plany budowy domków na drzewie, gokartów z radiami CB, modeli samolotów na gaz… i wydaje się być bardziej konkurencyjna i agresywna niż jej brat, a także jest o wiele bardziej niechlujna zarówno w domu, jak i w szkole”
Psycholog szkolny napisał do Moneya o swoim zaniepokojeniu pacjentką, ten odpisał, namawiając go do przełamania jej niespotykanego lęku przed kliniką i dokończenia waginoplastyki. W 1978 roku Money napisał kolejny raport na temat bliźniaków, ponownie z optymistyczną konkluzją: „Dziewczynka, będąca teraz w wieku przedpokwitaniowym, ma… kobiecą tożsamość płciową i rolę, wyraźnie różniącą się od roli jej brata”. Natomiast Brenda przeżywa w kolejnych szkołach liczne koszmary, próbuje funkcjonować jako chłopiec, co spotyka się z agresją rówieśniczek.
Rzeczywistość stawała się coraz bardziej dramatyczna. Brenda doświadczała koszmaru w szkole, była odrzucana zarówno przez chłopców, jak i dziewczynki. W okresie dojrzewania, gdy zaczęto podawać jej estrogeny, by wywołać rozrost piersi, stanowczo się sprzeciwiła dalszym zabiegom. W domu rosło napięcie. W końcu ojciec nie wytrzymał i wyznał jej prawdę o operacji i decyzji lekarzy.
Bruce/Brenda przyjął to z ulgą i od razu oświadczył, że odrzuca rolę kobiety. Zażądał operacji przywracającej mu męską płeć… tak też się stało, przyjął nowe imię David. Z czasem nawet się ożenił, ale jego życie emocjonalne nigdy się nie ustabilizowało. U Briana (Kevina), który przeżywał głęboki kryzys po ujawnieniu prawdy o bracie, o którym myślał zawsze jako o siostrze, pojawiła się głęboka depresja.
W 1997 roku lekarze Milton Diamond i Keith Sigmundson ujawnili kulisy eksperymentu i obnażyli fałszywy obraz przedstawiany przez Moneya. Społeczeństwo powoli zaczęło poznawać prawdę. Ale nie jest to koniec tej smutnej opowieści. Niemożność ustabilizowania życia doprowadziła obydwu braci do samobójstw – Briana w 2002 roku, a Bruce’a w 2004. O tej dramatycznej historii opowiada matka w filmie Man raised as a girl after losing penis due to circumcision commits suicide: David Reimer tragedy, który warto obejrzeć na YouTube.
Fałszywe tezy – prawdziwa rewolucja
Nie zmienia to faktu, że współczesna rewolucja genderowa opiera się na założeniach wypracowanych przez Johna Moneya. To właśnie on sformułował tezy, iż płeć biologiczna i tożsamość płciowa to dwie różne rzeczy; że tożsamość płciowa ma charakter subiektywny i zmienny; że seksualność i płeć tworzą spektrum, a nie prosty, binarny podział; oraz że każdy człowiek ma prawo do samookreślenia swojej płci i ekspresji. Idee te – choć dziś przekształcone i rozszerzone – mają swoje korzenie właśnie w pracach Moneya. Za tymi przekonaniami podążają dziś tysiące młodych ludzi, przekonanych, że można dowolnie zmieniać płeć biologiczną, a eksperymenty z blokerami dojrzewania i hormonami płciowymi są nieszkodliwe i odwracalne.
John Money zmarł w 2006 roku. Nigdy publicznie nie przyznał się do błędu popełnionego w słynnej sprawie braci Reimer. Do dziś w środowiskach genderowych uznawany jest za naukowy autorytet. Jak widać, można przez długi czas funkcjonować w naukowym kłamstwie – i czerpać z tego wymierne korzyści. Jego książki, wypowiedzi i artykuły publikowane w recenzowanych czasopismach naukowych zapoczątkowały falę operacji zmiany płci, głównie u niemowląt, często bez pełnego zrozumienia ich konsekwencji. Świat medycyny uzyskał w ten sposób od Moneya swoiste alibi dla tego typu działań – oraz okazję do uzyskania niemałych profitów finansowych. Przed rokiem 2000 w Stanach Zjednoczonych działała jedna klinika zmiany płci; dziś jest ich ponad czterdzieści.
Z uwagi na ogromny społeczny rezonans jego koncepcji, Money zasługuje – w mojej ocenie – na niechlubne drugie miejsce, tuż po Alfredzie Kinseyu, na liście naukowych hochsztaplerów. Dramatyczna historia braci Reimer dobitnie pokazuje, jak tragiczne mogą być skutki ideologicznych eksperymentów oderwanych od biologicznej rzeczywistości. Koncepcje, zgodnie z którymi można dowolnie kształtować płeć, całkowicie lekceważąc jej biologiczne uwarunkowania, okazują się naukową pomyłką i prowadzą w ślepy zaułek.
Dr Andrzej Margasiński – psycholog, wykładowca Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie. Więcej informacji: andrzejmargasinski.com. W lutym br. ukazała się książka Autora Genderyzm – między ideologią a nauką, prezentowane eseje są rozwijane w rozdziałach tej monografii.
