Kontynuując naszą podróż przez Boże przykazania, zatrzymujemy się teraz przy kolejnym nakazie objawionym przez Pana. Jest to przykazanie czwarte, które rozpoczyna drugą tablicę przykazań. Jest to pierwsze przykazanie, które odnosi się do naszego stosunku do drugiego człowieka, a mianowicie wobec naszych rodziców. Nie obejmuje ono jednak wyłącznie naszych obowiązków wobec ojca i matki. Mówi ono także o naszym stosunku wobec władzy świeckiej. Naucza ono także tego jakie obowiązki mają rodzice. Jest to trzecia część mojej serii „Katechizmu o przykazaniach”. Zapraszam do lektury!
Treść czwartego przykazania
Według słów natchnionych z Księgi Wyjścia, czwarte przykazanie brzmi tak: „Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie” (Wj 20, 12). Przykazanie to mówi o czci, którą winniśmy oddawać naszym rodzicom, gdyż to oni dali nam życie, a także zapewnia błogosławieństwa dla tych, którzy będą tego nakazu przestrzegać.
Wesprzyj nas już teraz!
Druga tablica
Przykazanie to, zgodnie z tradycyjnym katolickim podziałem, rozpoczyna listę przykazań zawartych na drugiej tablicy, która została dana Mojżeszowi. Zgodnie z nauczaniem „Katechizmu Rzymskiego”, pierwsze trzy przykazania „miłości Bożej uczą”, natomiast pozostałe dotyczą „wspólności i towarzystwa ludzkiego”. Stąd też „stał się taki rozdział, aby się jedne Przykazania do pierwszej, a drugie do wtórej ściągały tablicy” (KR3, s. 84).
Jakie są obowiązki dzieci?
Dane przez Pana Boga przykazanie zobowiązuje nas do miłowania, szanowania, wspierania oraz słuchania się naszych rodziców. Szacunek do rodziców polega na „wdzięczności wobec tych, którzy przez dar życia, swoją miłość i pracę wydali na świat swoje dzieci i umożliwili im wzrastanie w latach, w mądrości i w łasce” (KKK 2215). Posłuszeństwo, o którym mówi Boży nakaz, dotyczy sytuacji, gdy „dziecko mieszka z rodzicami”, wtedy też ono „powinno być posłuszne każdej prośbie rodziców, która służy jego dobru lub dobru rodziny” (KKK 2217). Paweł, Apostoł Narodów, napisał: „Dzieci, posłuszne bądźcie rodzicom we wszystkim, bo się to podoba w Panu” (Kol 3, 20). W przypadkach zaś, gdy rodzice nakazują swojemu potomstwu uczynić coś niemoralnego, dzieci nie powinny być posłuszne: „A jeżeliby się czasem rozkazania ojcowskie z Przykazaniem Bożem nie zgadzały i przeciwne im były, więc pewna rzecz, iż dzieci nad chciwość ojcowską Bożą wolę przekładać mają” (KR3, s. 86). Posłuszeństwo to jednak „ustaje wraz z usamodzielnieniem się dzieci” (KKK 2217). Potomstwo pozostaje jednak odpowiedzialne za swoich rodziców już w wieku dorosłym i powinno „okazywać im pomoc materialną i moralną w starości, w chorobie, samotności lub potrzebie” (KKK 2218).
Jakie są obowiązki rodziców?
Przykazanie to obejmuje także obowiązki rodziców względem dzieci. Rodzice pozostają pierwszymi nauczycielami wiary i moralności dla swojego potomstwa. Katechizm wydany przez Piusa V wzywa ojców, „aby synów świętych nauk i obyczajów uczyli i dobre im przykłady około życia ich dawali” (KR3, s. 95). Do nich (rodziców) należy wybór szkoły lub sposobu kształcenia swoich dzieci. Ojciec i matka mają również moralny obowiązek zaradzenia potrzebom materialnym swoich dzieci (Por. KKK 2228). Rodzice mają też prawo do umiarkowanego karania swoich dzieci, gdy te są nieposłuszne lub dopuszczają się jakiegoś zła: „I wy ojcowie, nie pobudzajcie do gniewu dzieci waszych, ale wychowujcie je w karności i w napominaniu Pańskim” (Ef 6, 4).
Posłuszeństwo i szacunek wobec władzy oraz przełożonych
Św. Paweł, w Liście do Rzymian, przypomina o tym, że każdy chrześcijanin powinien okazywać uległość wobec władzy cywilnej oraz przestrzegać praw, gdyż wszelka legalna władza pochodzi od Stwórcy: „Wszelka dusza niech będzie poddana wyższym zwierzchnościom; nie ma bowiem zwierzchności, jak tylko od Boga; te zaś, co są, od Boga są postanowione” (Rz 13, 1). Zachowywanie praw państwa wymaga od obywatela płacenia podatków, korzystania z prawa do głosowania w wyborach, a także obrony własnego kraju (Por. KKK 2240). Istnieją jednak przypadki, gdy władzy świeckiej nie można być posłusznym. Na łamach encykliki „Diuturnum illud”, papież Leon XIII stwierdza, iż ludzie zwolnieni są z obowiązku posłuszeństwa, wobec władzy cywilnej, gdy żąda się od nich „czegoś przeciwnego prawu naturalnemu albo Bożemu” (BF, s. 279). Człowiek sumienia nie powinien również przestrzegać praw, które są nielegalne i sprzeczne z zasadami sprawiedliwości. W pewnych przypadkach usprawiedliwiony jest nawet zbrojny opór wobec władzy świeckiej (Por. KKK 2243). Ludzie wezwani są także do uległości wobec swoich przełożonych w miejscu pracy oraz szkole, tak długo jak nie nakazują oni czynić czegoś niemoralnego lub nie przekraczają swoich uprawnień.
Władze cywilne zaś mają obowiązek ustanawiać prawa zgodne z prawem naturalnym, służyć sprawiedliwości społecznej, zapewnić obywatelom bezpieczeństwo, a także przestrzegać podstawowych praw osoby ludzkiej oraz praw politycznych jednostki. Prawa polityczne osoby mogą być ograniczone jedynie w ważnych przypadkach (Por. KKK 2235-2237). Władza państwowa ma również obowiązek przyjmowania obcokrajowców, którzy szukają bezpieczeństwa lub środków materialnych potrzebnych do egzystencji, jeśli nie stoi to w sprzeczności z dobrem wspólnym, moralnością i poszanowaniem prawa stanowionego (Por. KKK 2241).
Szacunek wobec kapłanów
Katolików obowiązuje również posłuszeństwo wobec duchowieństwa. W stosunku do biskupa miejsca oraz proboszczów, gdy rozchodzi się o wydawane przez nich decyzje i zarządzenia, a także w stosunku do papieża, poprzez zachowywanie jego oficjalnego nauczania oraz uległość względem jego decyzji dotyczących życia Kościoła katolickiego. Wierni mają też moralną powinność, aby dbać o potrzeby życiowe kapłanów: „Kapłanom także tych rzeczy trzeba dodawać, których pospolity żywot potrzebuje” (KR3, s. 91).
Wszystkie cytaty biblijne za: „Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie polskim
W.O. Jakuba Wujka S. J., Wydanie trzecie poprawione, Kraków 1962”
Wykaz skrótów:
BF – Breviarium Fidei, Ignacy Bokwa (red.), Poznań 2007
KKK – Katechizm Kościoła katolickiego
KR3- Katechizm Rzymski, t. 3, Komorów 2022
Dominik Bartsch
