Jak możemy modlić się za zmarłych?

Kościół zachęca do modlitwy za zmarłych. Św. Faustyna Kowalska, która miała wizję czyśćca i dusz tam cierpiących, napisała w „Dzienniczku”: „Te dusze modlą się bardzo gorąco, ale bez skutku dla siebie, my tylko możemy im przyjść z pomocą”. W intencji zmarłych można ofiarowywać dobre uczynki, Msze Święte, odpusty. W ten sposób otaczamy ich miłością we wspólnocie Kościoła, do której oni także należą.

„Ujrzałam Anioła Stróża, który mi kazał pójść za sobą” – napisała św. s. Faustyna w „Dzienniczku”. „W jednej chwili znalazłam się w miejscu mglistym, napełnionym ogniem, a w nim całe mnóstwo dusz cierpiących. Te dusze modlą się bardzo gorąco, ale bez skutku dla siebie, my tylko możemy im przyjść z pomocą. Płomienie, które paliły je, nie dotykały się mnie. Mój Anioł Stróż nie odstępował mnie ani na chwilę. I zapytałam się tych dusz, jakie ich jest największe cierpienie? I odpowiedziały mi jednozgodnie, że największe dla nich cierpienie to jest tęsknota za Bogiem” (Dz. 20).

Dogmat o istnieniu czyśćca Kościół ogłosił na Soborze w Lyonie w 1274 r., a potwierdził go i wyjaśnił w osobnym dekrecie na Soborze Trydenckim (1545-1563). Nauka o czyśćcu opiera się na przesłankach zawartych w Piśmie Św. oraz na sięgającej II wieku tradycji kościelnej. Duży wkład w rozwój nauki o czyśćcu wniósł św. Augustyn. Dogmat podkreśla dwie prawdy: istnienie czyśćca jako pośmiertnej oczyszczającej kary za grzechy oraz możliwość i potrzebę modlitwy i ofiary w intencji dusz czyśćcowych.

Czyściec to „przedsionek Nieba”. Zmarli, którzy przez niego przechodzą, mają już pewność zabawienia. Są jednak tymczasowo rozłączeni z Bogiem i szukają możliwości oczyszczenia, gdyż sami rozpoznają, że nie są jeszcze gotowi, by w pełni się z Nim zjednoczyć.

Kościół zachęca do modlitwy za zmarłych. Praktykowało ją wielu świętych. Warto jednak pamiętać, że pomoc zmarłym nie polega na automatycznym wypełnianiu jakichś praktyk. To nie magia. Wszystko zależy od Boga i Bożego Miłosierdzia. Warto też mieć świadomość, że mówiąc o rzeczywistości czyśćca, mówimy o tajemnicy, o czymś co jest dla nas nieznane i co możemy sobie wyobrażać jedynie poprzez pewne podobieństwo do rzeczywistości, która nas otacza.

Modlitwa

Najprostszą modlitwą za zmarłych jest modlitwa „Wieczny odpoczynek…”. To starożytny tekst nawiązujący do apokryficznej 4 Księgi Ezdrasza, która powstała na przełomie I i II w n.e. i cieszyła się popularnością we wczesnym Kościele (por. 4 Ezdr 2, 34-35). W intencji zmarłych ofiarować możemy też inne modlitwy i nabożeństwa, jak choćby różaniec, koronkę do Bożego Miłosierdzia czy Drogę Krzyżową. Modlić się można również własnymi słowami, polecając Bogu dusze cierpiące w czyśćcu lub konkretne osoby.

Msza św.

Jak naucza Kościół, Msza św. jest najcenniejszym darem, jaki możemy ofiarować zmarłemu. Najświętsza Ofiara sprawowana w intencji zmarłego jest też centralnym elementem katolickiego pogrzebu w jego najpełniejszej formie. Z inicjatywy rodziny, przyjaciół, znajomych i wszystkich, którzy w jakiś sposób dowiadują się o śmierci, mogą być sprawowane kolejne Msze św. w intencji zmarłej osoby.

Msze św. mogą być indywidualne lub zbiorowe, czyli takie, w których polecanych jest wiele intencji, w tym również intencje za zmarłych.

Msze św. gregoriańskie

Msze św. gregoriańskie to 30 Mszy św. odprawianych w kolejnych dniach, bez przerwy, ofiarowanych za jedną osobę zmarłą. Jest to zwyczaj oparty jedynie na przekonaniu wiernych o skuteczności tej modlitwy. Zapoczątkowany został przez papieża Grzegorza Wielkiego, żyjącego w VI w., który polecił w taki sposób modlić się za zmarłego zakonnika. Według tradycji, trzydziestego dnia zakonnik miał się objawić we śnie przełożonemu klasztoru, dziękując za pomoc.

Msze św. wieczyste

Msze św. wieczyste są odprawiane w niektórych zgromadzeniach zakonnych, jak np. pallotyni, czy werbiści. Mają oni na to specjalne pozwolenie od papieża. Msze te odprawiane są codziennie, tak długo, jak istnieć będzie dane zgromadzenie, za wszystkie osoby, które wpisane są z imienia i nazwiska do specjalnej Księgi Intencji Mszy Wieczystych. Odprawiane one mogą być za osoby żyjące i zmarłe. Intencje te zapewne obejmują już miliony ludzi. Z wpisem do Księgi wiąże się specjalna ofiara, która w wielu przypadkach przeznaczana jest na misje. Jest to zatem rodzaj jałmużny wspierającej ewangelizację, która może być dodatkowo ofiarowana w intencji zmarłych.

Dobre uczynki w intencji dusz czyśćcowych

W intencji dusz czyśćcowych można ofiarowywać też swój duchowy wysiłek i dobre uczynki. Nie tylko modlitwę, ale również post, jałmużnę, wybaczenie komuś, przyjęcie cierpienia, rzetelne wypełnianie swoich obowiązków itp.

Wypominki

Wypominki to praktyka odczytywania imion zmarłych, zwykle w czasie modlitwy różańcowej lub specjalnych nabożeństw. Ma to miejsce najczęściej 1 i 2 listopada oraz w oktawie Uroczystości Wszystkich Świętych, ale również w pozostałych dniach listopada. Bywają też jednak wypominki kwartalne, półroczne czy roczne, w ramach których imiona zmarłych odczytywane są nawet przez cały rok.

Sens modlitwy wypominkowej to – jak nazwa wskazuje – przede wszystkim wyraz pamięci o zmarłych, bliskości z nimi, miłości, która trwa. Imiona te przywoływane są we wspólnocie Kościoła, do której oni wciąż należą. W tę formę okazywania pamięci zmarłym i wyrażania miłości do nich wpisuje się również dbanie o ich groby.

Odpusty

Odpusty mogą być zupełne lub częściowe.

Odpust częściowy to, jak naucza Kościół, częściowe darowanie kary czyśćca. Taki odpust można uzyskać przez cały rok modląc się w intencji zmarłych czy pobożnie nawiedzając cmentarz.

Z kolei odpust zupełny ofiarowany za zmarłego oznacza dla niego już możliwość pełnego zjednoczenia z Bogiem w Niebie. Taki odpust w intencji osoby zmarłej można uzyskać tylko w pierwszych dniach listopada, a w innym czasie w roku – w okolicznościach wskazanych przez Kościół.

Żeby uzyskać odpust zupełny, trzeba być w stanie łaski uświęcającej, przystąpić do Komunii świętej, a wcześniej, jeśli potrzebujemy, do sakramentu pokuty. Należy też odmówić Ojcze nasz, Zdrowaś Mario i Wierzę w Boga w intencjach Ojca Świętego. Warunkiem uzyskania odpustu zupełnego jest też odcięcie się decyzją woli od przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, również lekkiego.

Odpust zupełny można ofiarować tylko za jedną osobę jednego dnia. Za każdym razem należy spełnić wszystkie warunki poza sakramentalną spowiedzią, której nie trzeba powtarzać. Dodatkowym warunkiem uzyskania odpustu zupełnego jest w Uroczystość Wszystkich Świętych i w Dniu Zadusznym pobożne nawiedzenie kościoła lub kaplicy, a od 1 do 8 listopada – pobożne nawiedzenie cmentarza.

Odpust zupełny wymaga pewnego duchowego wysiłku. Jeśli nie uda się spełnić wszystkich jego warunków, uzyskany odpust ma charakter cząstkowy.

- Te warunki nas samych odwracają od grzechu i przybliżają do Pana Boga. Przybliżają nas one również do Kościoła, choćby przez złączenie naszych modlitw z modlitwą Ojca Świętego – powiedział w rozmowie z KAI ks. prof. Robert Woźniak.

Specjalne nabożeństwa

Są też specjalne nabożeństwa, które możemy odprawiać w intencji zmarłych. Takie nabożeństwa proponuje m.in. Apostolstwo Pomocy Duszom Czyśćcowym. To np. nowenna za zmarłych, którą można odprawić po śmierci bliskiej osoby albo przed rocznicą jej śmierci. Można też odprawiać ją przed Dniem Zadusznym, zaczynając 24 października.

Na paciorkach różańca można też odprawiać nabożeństwo „De profundis” – modlitwę opartą na Psalmie 130, której towarzyszą też pieśni, takie jak „Anielski Orszak” czy „Witaj, Królowo”.

Źródło: KAI / Maria Czerska
opr. AF