Gromnica towarzyszy nam w najważniejszych chwilach życia: zapalamy ją w czasie burzy, modlimy się przy niej o bezpieczny powrót bliskich do domu, aż wreszcie wkładamy ją w dłonie umierającego, by Maryja przeprowadziła go na drugą stronę życia. Czy jednak zastanawialiśmy się kiedykolwiek, jak powstają te wyjątkowe świece?
Choć efekt końcowy od lat pozostaje ten sam – technologia, po którą sięgają mistrzowie pszczelarstwa, przeszła ogromną ewolucję. Zapytaliśmy doświadczonego pszczelarza o to, jak na przestrzeni lat zmienił się ten proces. – Zasada topienia wosku i jego klarowania nie zmieniła się. Doszły tylko nowocześniejsze urządzenia – mówi Michał Cejnuk, Pasieka na Mokrych.
– Dawniej pszczelarz topił wosk na ogniu w garnku i przelewał go przez sito lub szmatkę, aby pozbyć się zanieczyszczeń. Później należało ten wosk wyklarować aby był czysty. Dziś posiadamy inne urządzenia do obróbki wosku wykonane ze stali nierdzewnej, które wyposażone są grzałki elektryczne. Są to warniki, autoklawy, topiarki. Latem świetnie sprawdza się topiarka słoneczna, gdzie pod wpływem słońca topi się ramki pszczele wycofane z ula – wyjaśnia pszczelarz.
Wesprzyj nas już teraz!
Proces tworzenia zaczyna się od precyzyjnego przygotowania form, w których umieszcza się odpowiednio dobrany, bawełniany knot. Oczyszczony i klarowny wosk podgrzewa się do temperatury około 70-80 stopni Celsjusza, a następnie ostrożnie zalewa nim matryce. Po kilku godzinach, gdy surowiec całkowicie zastygnie i odda swoje ciepło, świeca jest delikatnie uwalniana z formy. To właśnie wtedy zyskuje swój ostateczny kształt i gładką strukturę. Sama świeca to jednak nie tylko wosk, ale i bogata symbolika.
Jak wyjaśnia Ksiądz Profesor Stanisław Mieszczak – liturgista i sercanin, gromnica to przede wszystkim znak Maryi, która przynosi nam Zbawiciela. Na świecy roratniej i często na gromnicy umieszcza się niebieski pasek lub nawet wizerunek Matki Najświętszej. W Tradycji Kościoła katolickiego taka świeca jest bowiem symbolem Maryi. Chrystus jest światłem, jak zapowiadali już prorocy w Starym Testamencie. Symbolizuje Go płomyk na świecy, a w znaku świecy widzimy Maryję, która przynosi nam Zbawiciela, Światłość ze Światłości. Niebieski pasek, to po prostu znak łaski Bożej, która napełnia Maryję i czyni ją zdolną do realizacji wielkich Bożych dzieł. Przepasanie paskiem często oznacza gotowość do posługiwania.
– Nasze gromnice ozdobione są naklejkami z wizerunkiem Matki Bożej z wilkami. Gdy gromnica ostygnie wyjmujemy ją z formy oraz naklejamy naklejkę oraz dodatkowe zdobienia. Mamy również ozdoby naturalne w postaci bawełnianych okapników i opasek wykonanych na szydełku – dodaje pszczelarz.
Wizerunek Maryi w otoczeniu wilków nie jest przypadkowy. Ksiądz Profesor podkreśla, że choć tradycja przypisuje świecy moc ochrony przed żywiołami i dzikim zwierzem, to w rzeczywistości jest to wyraz ufności w opiekę samej Matki Bożej nad losem człowieka. – Może nie tyle świecy, co właśnie Maryi, którą świeca symbolizuje – podkreśla sercanin. – W dużej mierze na takie wyobrażenia w świadomości wiernych wpłynęły między innymi obrazy Matki Boskiej Gromnicznej z wilkami czy wiersz Kazimiery Iłłakowiczówny na ten temat. W tym wyraża się głębokie przekonanie wiernych o wpływie Matki Bożej na losy człowieka. Ona przecież przynosi nam Chrystusa Zbawiciela – mówi duchowny.
– Ale gromnica ma jeszcze szersze znaczenie. Sama nazwa mówi, że tę świecę, pobłogosławioną w dniu Ofiarowania Pańskiego, zapalano w czasie burzy, by Pan chronił domostwa od piorunów. Zapalano tę świecę, gdy z tęsknotą oczekiwano na powrót kogoś bliskiego do domu. Była to forma modlitwy o światło Boże dla podróżującego. Oczywiście zapalano tę świecę i wkładano w ręce umierającego, by Matka Najświętsza z Chrystusem przeprowadzili go na drugą stronę życia. Warto pielęgnować te piękne tradycje i zawsze odświeżać ich właściwe znaczenie – zachęca ksiądz profesor.
– Gromnica towarzyszy nam w najważniejszych chwilach: zapalamy ją w czasie burzy, modlimy się przy niej o bezpieczny powrót bliskich do domu, aż wreszcie wkładamy ją w dłonie umierającego, by Maryja przeprowadziła go na drugą stronę życia – podkreśla Ks. prof. Mieszczak.
W dobie powszechnie dostępnej parafiny i syntetycznych zamienników pojawia się pytanie o autentyczność dzisiejszych świec. Czy to, z czego wykonana jest gromnica, ma znaczenie jedynie symboliczne, czy kryje się za tym coś więcej? – Ze względu na właściwości wosku pszczelego oraz tradycję, gromnica powinna być z wykonana z wosku pszczelego – jako owoc roju pszczelego. Świece z wosku pszczelego oczyszczają powietrze, oraz jonizują go ujemnie, dlatego zapala się ją podczas burzy – mówi Michał Cejnuk.
Jak rozumieć tytuł Chrystusa jako „Światła na oświecenie pogan” w kontekście Maryi?
– Maryja wraz z Józefem wnieśli do Świątyni Dziecię Jezus, w którym to Dziecięciu Symeon, pod wpływem łaski Ducha Świętego, rozpoznał Mesjasza i Zbawiciela. O Nim właśnie mówili prorocy, między innymi Izajasz: „Powstań! Świeć, bo przyszło twe światło i chwała Pańska rozbłyska nad tobą. Bo oto ciemność okrywa ziemię i gęsty mrok spowija ludy, a ponad tobą jaśnieje Pan, i Jego chwała jawi się nad tobą. I pójdą narody do twojego światła, królowie do blasku twojego wschodu” (Iz 60.1-3). Nauczanie Mesjasza nie było skierowane tylko do Narodu Wybranego, ale do wszystkich narodów. Pan Jezus powiedział też o sobie: „A Ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie” (J 12,32). Zarówno w momencie ofiarowania w Świątyni jak i w cały dziele Jezusa Chrystusa dostrzegamy rolę Maryi, a także w ewangelizacji narodów – tłumaczy Ks. prof. Stanisław Mieszczak.
Z czasem świeca traci swój intensywny odcień. Czy biały nalot to powód do niepokoju? – Wosk ma to do siebie, że z czasem pokrywa się białym nalotem, i jest to jego naturalna właściwość. Przechowywana gromnica w pudełku lub zawinięta w papier i schowana np. w szafie również dostanie szarego nalotu. ale wystarczy ją jednak przetrzeć bawełnianą szmatką lub lekko podgrzać suszarką, albo zostawić na grzejniku, aby wrócił jej pierwotny blask – wyjaśnia pszczelarz.
Tworzenie gromnic to coś więcej niż rzemiosło. To proces, który łączy pracownię pszczelarską z sacrum kościelnej liturgii. Jakie uczucia towarzyszą pszczelarzowi, gdy płynny wosk wypełnia formy przeznaczone na świece ołtarzowe i paschały? – Odlewając świece sakralne mamy bliskość z Kościołem. Oczywiście nie zastąpi to prawdziwej modlitwy, ale zdajemy sobie sprawę, że ktoś na pewno będzie się modlił przy zapalonej gromnicy – mówi Michał Cejnuk. – Wykonujemy gromnice i paschały ze świadomością, że służą ludziom wierzącym, są święcone, zanoszone do kościołów i stają się elementem naszej wiary – mówi.
– W naszej pasiece gromnice, świece ołtarzowe, paschały, paschaliki, które odlewy – nazywamy świecami sakralnymi i są dedykowane na ten cel. Mamy dużo zamówień od księży oraz ludzi związanych z kościołem, którzy zamawiają u nas świece. W swoim sklepie internetowym stworzyliśmy nawet specjalną zakładkę „świece sakralne”, aby podkreślić wyjątkowe przeznaczenie tych owoców pszczelej pracy – mówi pszczelarz.
W dobie walki o czyste środowisko, wybór świecy na gromniczne święto staje się również manifestacją naszych wartości. Czy młodsze pokolenie, tak czułe na punkcie ekologii, dostrzega różnicę między darami natury a produktami z ropy naftowej? – Zalecamy palić tylko świece naturalne, ponieważ nie wydzielają szkodliwych związków chemicznych przy spalaniu jak to jest w przypadku parafiny lub stearyny. Są to produkty ropy naftowej. Myślę młode społeczeństwo jest bardziej świadome i częściej sięga po produkty naturalne w tym świece. Widać to po zamówieniach. Wadą jest to, że świece z wosku pszczelego są o wiele droższe, ale to i tak nie zniechęca ludzi do kupowania dobrych produktów.
Marta Dybińska
