In vitro narzędziem eugeników. Duński nazista ojcem kilkuset dzieci

Duński nazista Walther Frisch, walczący w Waffen-SS jako ochotnik, jako dawca nasienia został biologicznym ojcem prawdopodobnie nawet kilkuset dzieci urodzonych w latach 60. w Danii, Szwecji, Finlandii i Niemczech. Kraje nordyckie na długo po zakończeniu II wojny światowej były jeszcze wierne ideologii „czystości rasy”. Polityka eugeniczna m.in. przymusowa sterylizacja oraz izolacja osób uznanych za „społecznie nieprzydatne", trwała tam nieprzerwanie do lat 70' XX w.

Autorom filmu dokumentalnego „Tajemnica nazistowskiego dawcy” udało się zidentyfikować 15 dzieci Frischa. „(Szef SS) Heinrich Himmler powiedział, że każdy oficer SS powinien mieć co najmniej czworo dzieci. Czy jesteśmy wynikiem ideologii nazistowskiej?” – zastanawia się w reportażu jeden z synów Frischa, Mats Rydberg.

Według DR po II wojnie światowej Frisch został w Danii skazany za zdradę i kolaborację. Mężczyzna po odbyciu kary więzienia przeniósł się do Szwecji, gdzie w l. 60. został dawcą spermy w tajnym, pionierskim programie szwedzkich lekarzy ze szpitala Karolinska w Sztokholmie, gdy wciąż popularne były idee tzw. higieny rasowej.

„Duński esesman był prawdopodobnie postrzegany jako fizycznie sprawny, atrakcyjny oraz należący do tzw. nordyckiego typu rasy. Charakteryzował się najpewniej bardzo wysokim poziomem inteligencji i zdolności poznawczych” – podkreśla współautor filmu Tobias Hubinette. Dodaje, że Frisch „prawdopodobnie chciał powielić siebie, (człowieka) ukształtowanego przez ideologię nazistowską”.

Przedstawiciele szpitala Karolinska odmówili udzielenia wywiadu, przekazali jedynie, że w dokumentach brakuje informacji o Frischu. „Jeśli wybór dawcy (nasienia) był podyktowany względami ideologicznymi, jest to niedopuszczalne i głęboko nieetyczne” – podkreślono.

Eugenika w Szwecji w XX wieku była realizowana w ramach państwowej polityki społecznej i zdrowotnej, opierając się głównie na programach masowych, często przymusowych sterylizacji. Działania te miały poparcie szerokich elit politycznych, w tym socjaldemokratów kształtujących skandynawski model państwa opiekuńczego, a ich celem była eliminacja cech uznawanych za obciążenie biologiczne lub ekonomiczne dla społeczeństwa.

W latach 1934–1975 sterylizacji poddano około 63 000 osób. Początkowo sterylizowano osoby zmagające się z chorobami psychicznymi lub niepełnosprawnością intelektualną. Z czasem kryteria rozszerzono o podłoże "socjalne" – sterylizowano osoby uznane za aspołeczne, cierpiące na alkoholizm, a także samotne matki z ubogich rodzin, które według urzędników nie gwarantowały właściwego wychowania dzieci.

Źródło: PAP / własne PCh24

oprac.PR