„Wyklęci. Korona i zdrada” – już w sobotę premiera spektaklu Teatru Nie Teraz
Już w sobotę 19 września na „Polanie Śmierci” koło Starego Grodkowa (Województwo Opolskie) odbędzie się premiera spektaklu Teatru Nie Teraz „Wyklęci. Korona i zdrada”.
Reżyserem i scenarzystą spektaklu jest Tomasz Antoni Żak. Autor zadedykował go Zdzisławowi Bernackiemu.
(…) Taki oto ołtarz – stanął w piekle,
gdzie sam czart pięścią w blat tłukł wściekle
i niczym pająk w sieci krat,
w głowę ofiary sączył jad…
za lampki ostrym snopem światła
siedział ON – nowej wiary kapłan –
niegodny sługa złego prawa,
gdzie „człowiek” to jedynie „sprawa”…
(…) nie wiem, czy to wyroki boże,
czy raczej sprawka iście diabła:
Kaina grzech zmywać krwią Abla –
i mienić karygodną zbrodnią
wierność, szlachetność, prawość, godność,
zaś grabież prawem zwać, strach zgodą,
fałsz prawdą, a ucisk swobodą… (…)
Zdzisław Bernacki, Piekło III [w:] Baśń Stołu Dębowego. Opole 2013
Jak pisze Żak w programie spektaklu:
Ćwierć wieku temu Teatr Nie Teraz stworzył spektakl „Na etapie”. W polskim teatrze była to pierwsza próba opowiedzenia o Żołnierzach Wyklętych. Inspiracją dla przedstawienia były losy, wówczas jeszcze prawie nie znanej, Danusi Siedzikównej ps. „Inka”. Dekadę później wróciliśmy do historii podziemia niepodległościowego, ale tym razem chcieliśmy opowiedzieć więcej o tym pokoleniu, które po 1944 roku „zostało w lesie”. Przed sobą postawiliśmy wtedy pytanie: Jak oni to wytrzymali? Co dawało im siłę, aby nie zrezygnować z walki wobec komunistycznej eksterminacji, zdrady aliantów oraz judaszowstwa tak wielu spośród „swoich”?
Dzisiaj dzieje Armii Wyklętej dla każdego chcącego są dostępne w wersji niezakłamanej. Mamy nawet adekwatne święto państwowe obchodzone 1 marca, ale jednocześnie ludzie kochający Ojczyznę tak jak przed laty spotykają się z ostracyzmem, a w sferze publicznej (media, kultura, polityka) Żołnierze Wyklęci znów są stygmatyzowani epitetem „bandyci”. Historia więc powraca, a ignorancja i ojkofobiczne zaprzaństwo nie są piętnowane, czyli mamy kolejny etap tej samej wojny o Ojczyznę, o jej suwerenność. I to wszystko dzieje się w czasie, gdy przywołujemy jedno z najważniejszych wydarzeń historii konstytuujące naszą państwowość - 1000-lecie Koronacji Bolesława Chrobrego na Króla Polski…
Tak narodził się pomysł kolejnego spotkania z Armią Wyklętą i chęć zrozumienia poprzez sztukę istoty tradycji będącej źródłem tej tożsamości, która przez wieki zginała kolana tylko przed Panem Bogiem, a symbolem której była korona nad głową Białego Orła oraz wieńczący tę koronę znak krzyża. Jedną z inspiracji w pracach, które rozpoczęliśmy w Roku Pańskim 2025, była znów postać młodej dziewczyny z niepodległościowej powojennej konspiracji - Stasi Golec ps. „Gusta”. Ale tym razem postanowiliśmy pójść dalej niż do czasów sowieckiej eksterminacji i ubeckich katowni. W dramatycznym spektrum spektaklu ważne są więc nie tylko tamte czasy i doszukiwanie się ich historycznych konsekwencji w wydarzeniach roku 1956, czy nawet tych z lat 1981 i 1989. Interesuje nas bowiem los Wyklętych w wieku XXI, a jeszcze bardziej, co ich rodacy mogą zrobić z pamięcią korony króla Chrobrego, co mogą zrobić z wiarą w Boga w Trójcy Jedynego.
W programie znajdziemy też fragmenty recenzji:
Jestem dramatopisarzem. Chciałem podziękować zespołowi i powiedzieć, że dokonał naprawdę cudu. Ja jestem nie tylko dramatopisarzem, ale byłem też harcerzykiem w czasie okupacji, czyli w Szarych Szeregach. I to, co tutaj zostało pokazane, to wyście Państwo pokazali moich najbliższych kolegów, moje koleżanki, moje całe to środowisko, w którym ja się obracałem w czasie okupacji; tych ludzi, którzy ginęli potem w Powstaniu. I ja jakoś, nie wiem, przeszedłem szczęśliwie przez Powstanie, a potem przez obozy koncentracyjne i potem przez te tutaj więzienia komunistyczne…
Natomiast to, że Państwo, aktorzy – znakomici, reżyser – oczywiście jest tutaj niesłychanie ważny… zostało to naprawdę odtworzone – klimat, klimat tamtych czasów. Myślenie tych ludzi, tych młodych ludzi, często naiwne. Wiara, jakaś ogromna wiara w Polskę, w patriotyzm, w zwycięstwo, w wartości. To wszystko zostało pokazane niesłychanie plastycznie. I ja to chcę ocenić, jako dramatopisarz. To chciałem powiedzieć.
Gratuluję wielkiej sztuki!
Janusz Krasiński, prozaik i dramatopisarz
21 kwietnia 2012 (po premierze spektaklu)
Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów („więzienie na Rakowieckiej”)
(…) Należy zauważyć, że przedsięwzięcia Teatru Nie Teraz, nawet gdy nie wiążą się bezpośrednio z dziełem któregoś z naszych wielkich romantyków, mieszczą się w nurcie niepodległościowym wywodzącym się z polskiego romantyzmu. Tylko ta scena ma moralne i artystyczne prawo reprezentować polski teatr w Roku Romantyzmu.
(…) Teatr Nie Teraz jest odważnym świadectwem naszej wiary i patriotyzmu. Zwłaszcza dziś potrzeba nam teatru o takim właśnie wymiarze (…)
Temida Stankiewicz-Podhorecka, Fałszywym trendom pod prąd
WPIS. Wiara, Patriotyzm i Sztuka. Nr 7-8 (141-142), 2022
Garść informacji o Teatrze Nie Teraz:
Teatr Nie Teraz (TNT) istnieje od 1980 roku. Od sierpnia 2019 roku, po wielu latach przygotowań, zainicjował działalność Ośrodka Praktyk Artystycznych, co jest obecnie realizowane w ramach współpracy z Gminą i Miastem Zakliczyn oraz z Zakliczyńskim Centrum Kultury we wsi Ruda Kameralna.
Współpracował z najważniejszymi ośrodkami teatru poszukującego: Instytutem Grotowskiego we Wrocławiu, Ośrodkiem Praktyk Teatralnych Gardzienice, Workcenter of Jerzy Grotowski and Thomas Richards w Pontederze we Włoszech. Organizował cykle warsztatowe, m.in. z artystami z Wielkiej Brytanii i Azji: Singapuru, Japonii i Korei. Własną metodę warsztatową promuje poprzez autorskie warsztaty „Teatr dla Tradycji”.
Teatr jest miejscem premier scenicznych, spektakli ulicznych i działań o charakterze „work in progress”. Uczestniczył w najważniejszych festiwalach teatru poszukującego w Polsce, m.in.: Krakowskich Reminiscencji Teatralnych, Łódzkich Spotkaniach Teatralnych, Poznańskim Festiwalu MALTA, Międzynarodowym Festiwalu Teatru Ulicznego w Jeleniej Górze, Międzynarodowym Festiwalu Studenckim FAMA w Świnoujściu, czy także w Festiwalu Niepokorni-Niezłomni-Wyklęci w Gdyni.
Był organizatorem dwóch edycji ogólnopolskiego interdyscyplinarnego festiwalu „Spotkania Teatrów Innych” w Tarnowie oraz współtworzył kilkuletni cykl „Teatralnych Spotkań Obrzeży” w Galerii Władysława Hasiora w Zakopanem. Jest autorem dużych projektów artystycznych (w tym międzynarodowych), m.in.: „Próba Wyobraźni”, „Tichsze”, „Ikonostas”, „Kwiaty”, „Czym wypełnić puste ramy”, „Drzewo Krzyża”. Występował niemal we wszystkich zakątkach Polski. Odwiedził również Ukrainę, Czechosłowację, Niemcy, Szwajcarię, Austrię i Francję.
Twórcy TNT w roku 2000, jako pierwsi w Polsce, stworzyli spektakl o Armii Wyklętej („Na Etapie”), czyli opowieść o ludziach, którzy z bronią w ręku walczyli przeciwko komunistycznemu zniewoleniu kraju. Do tej tematyki teatr wrócił po 12 latach przedstawieniem „Wyklęci”. Równie prekursorskim jest spektakl „Ballada o Wołyniu” (2011), mówiący o ludobójczej zagładzie Polaków na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej, dokonanej w latach 1943-47 przez nacjonalistów ukraińskich.
O nader często zakłamanych relacjach polsko-żydowsko-niemieckich jest inscenizacja dramatu Romana Brandstaettera „Dzień gniewu” (2013). TNT sięga również do klasyki, np. do „Antygony” Sofoklesa – „Kreon 2010” z roku 2014 czy „Lekcji” Ionesco z roku 2015. W roku 2016 TNT był organizatorem jubileuszu 80-lecia prof. Kazimierza Brauna oraz inscenizatorem jego dramatu „Powrót Norwida”, a w roku 2017 stworzył przedstawienie „Koniec świata”, odwołujące się m.in. do objawień fatimskich. Rok 2018 to wielki projekt artystyczny – „WYKLĘCI 44”, czyli teatralna wędrówka po Polsce ze spektaklem „Wyklęci” śladami żołnierzy podziemia antykomunistycznego. W roku 2019 swą premierę miało przedstawienie „Nie odchodź mnie! Tryptyk kresowy” oparte na tekstach Stanisławy Wiatr-Partyki, a w 2020 nowatorska inscenizacja baśni Marii Konopnickiej „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”, zrealizowana we współpracy z Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu. W kolejnych latach współpraca z Żarnowcem była kontynuowana, czego efektem są m.in. takie spektakle jak „Prometeusz i Syzyf” (2022) i „Pisz do mnie więcej” (2023). W roku 2022 swą premierę miało przedstawienie „Pokonać piekło”, którego bohaterami są dwaj polscy męczennicy – św. o. Andrzej Bobola i bł. ks. Jerzy Popiełuszko, a w roku 2026 przedstawienie „Dwie Siostry”, które odwołując się do postaci Józefitki, siostry Marii Kolumby, jest pierwszym w polskim teatrze spektaklem o powołaniu duchownym kobiet.
TNT organizuje spotkania poetyckie i dyskusyjne. Angażuje się w różne przedsięwzięcia kulturotwórcze i społeczne. Współpracuje z zespołami kultury ludowej. Prowadzi również konsekwentną działalność edukacyjną, m.in. poprzez tzw. lekcje teatralne. Od roku 2014 do 2018 współpracował z Gimnazjum nr 4 im. Jerzego Brauna w Tarnowie, realizując tam unikatowy projekt „Edukacja przez kreację”. Wydaje nieperiodyczne czasopismo „Intuicje”.
„Wyklęci. Korona i zdrada”
Scenariusz, scenografia, reżyseria: TOMASZ ANTONI ŻAK
Aktorzy: ANNA WARCHAŁ (Lilka); PATRYCJA BURZAWA (Judyta);
KAROLINA SANEK (Młoda/Gusta); MACIEJ MAŁYSA (Konrad); ANDRZEJ KRÓL (Guślarz)
Opracowanie pieśni: zespół
Technika: RYSZARD ZAPRZAŁKA
Źródło: Teatr Nie Teraz
Zobacz także:
