25 marca – Światowy Dzień Czytania Tolkiena

25 marca obchodzony jest światowy Dzień Czytania Tolkiena – święto organizowane przez brytyjskie Towarzystwo Tolkienowskie (The Tolkien Society) od 2003 roku. W tym dniu fani Tolkiena na całym świecie – także w Polsce – organizują akcje zachęcające do sięgnięcia po prozę Mistrza.

W bibliotekach w całej Polsce we wtorek organizowane będą różne atrakcje związane z Tolkienem i jego światem. Zaplanowano spotkania z pisarzami, maratony czytania powieści, seanse filmowe ekranizacji książek Tolkiena.

- Dzieła Tolkiena są międzynarodowym skarbem kultury. Dzieje się tak, dlatego że łączą w sobie rzeczy, które nieczęsto widujemy: bogate tworzenie mitów, wspaniały kunszt, literacką głębię i niezwykle wciągającą narrację – powiedział PAP znawca twórczości Tolkiena John Garth, autor kilku książek na ten temat. - Może wydawać się dziwne, że napisane one zostały przez profesora z Oksfordu, ale nikt inny nie mógł ich napisać – jego wyobraźnia połączyła wiedzę filologiczną z doświadczeniem wojen XX wieku i z tej alchemii powstało Śródziemie – stwierdził Garth.

John Ronald Reuel Tolkien urodził się 3 stycznia 1892 r. w Bloemfontein w południowej Afryce. Trzy lata później jego rodzina przeniosła się do Anglii. W szkole średniej Tolkien zainteresował się językiem staroangielskim i dziełami literackimi średniowiecza. Ta pasja towarzyszyła mu przez całe życie. W czerwcu 1915 r. ukończył z wyróżnieniem studia na kierunku Języka i Literatury Angielskiej. Po wybuchu I wojny światowej trafił na front, brał m.in. udział w uznawanej za jedną z najkrwawszych starć bitwie nad Sommą. 27 października 1916 u Tolkiena ujawniły się symptomy gorączki okopowej i 8 listopada pisarz został wysłany do Anglii na leczenie. Na front już nie wrócił.

W 1918 r. rozpoczął prace w Oksfordzie, jako młodszy leksykograf, przy tworzeniu słownika New English Dictionary . Dwa lata później przyjął posadę wykładowcy języka angielskiego na uniwersytecie w Leeds. W 1925 r. zwolniła się posada kierownika katedry filologii klasycznej i literatury staroangielskiej w Oksfordzie. Tolkien zgłosił swoją kandydaturę i otrzymał to stanowisko. Pracował tam do momentu przejścia na emeryturę, w latach 60.

Przyszły autor Władcy Pierścieni był od dzieciństwa namiętnym czytelnikiem bajek. Jego osobowość przypominała stworzonych przez niego hobbitów - był przyjacielski, nieco mrukliwy, zawsze z fajką w zębach, lubił biesiadować w miłym towarzystwie. Trudno znaleźć pisarza, który prowadziłby bardziej spokojny i bogobojny tryb życia - ożenił się z miłości, pracował jako wykładowca uniwersytecki. Znał biegle 26 języków, w tym polski.

Tolkien był autorem ponad 100 publikacji – powieści, opowiadań, wierszy i dzieł akademickich. Najbardziej znane są jego powieści: Hobbit , Władca pierścieni , Silmarillion . Jako pierwsza, w 1937 r., została wydana powieść Hobbit, czyli tam i z powrotem . Od razu zdobyła ogromną popularność w Wielkiej Brytanii. Rok później ukazało się jej amerykańskie wydanie. W latach 1954 – 1955 wydano w trzech częściach powieść "Władca pierścieni". Ostatnie sztandarowe dzieło Tolkiena – powieść Silmarillion – została opublikowana już po śmierci autora.

- Tolkiem stał się popularny od czasu publikacji „Hobbita” w 1937 r., a prawdziwą sławę zyskał, odkąd +Władca pierścieni+ stał się powieścią kultową w latach 60. XX wieku. Mimo to niewielu krytyków literackich interesowało się jego twórczością. Zmieniło się to dopiero w drugiej połowie lat 90. – podkreślił John Garth.

Trylogia Władca Pierścieni ukazywała się w latach 1954-1955. Nie brakowało oczywiście zachwytów, ale odzywały się także głosy krytyki. Trudno ją było zakwalifikować, dla dzieci wydawała się zbyt skomplikowana i brutalna, dla dorosłych – zbyt bajkowa. Władca Pierścieni powstawał w czasie II wojny światowej i wielu interpretatorów widziało w powieściowej Wojnie o Pierścień alegorię wydarzeń historycznych. Tolkien stanowczo odżegnywał się od takich spekulacji. W swojej powieści widział ponadczasową epopeję o walce dobra ze złem, podszytą zasadami katolickiej antropologii i przykładami chrześcijańskich cnót.

Popularność, jaką zyskiwał Tolkien, była zaskoczeniem nie tylko dla jego wydawców, ale także dla niego samego. Nagle okazało się, że pisarz i świat przez niego stworzony mają ogromną rzeszę wielbicieli. Do Tolkiena zaczęły napływać ogromne ilości listów, fani dzwonili na uczelnię. Tolkien na początku odpowiadał na wszystkie listy, ale z czasem stało się to dla niego ogromnym ciężarem. Książki zmieniły życie Tolkiena, z poważnego naukowca stał się obiektem prawdziwego kultu. Przyjmował to z humorem, choć bez entuzjazmu.

Niektórzy twierdzą, że żadna książka na świecie nie zyskała w tak szybkim czasie takich rzesz miłośników. Twórczość Tolkiena była inspiracją dla pisarzy, malarzy, kompozytorów. W 1968 roku wśród amerykańskich studentów popularne było hasło „Gandalf na prezydenta!”. W 1959 roku Tolkien przeszedł na emeryturę. Rzadziej bywał w Oxfordzie. W 1962 roku wydano Przygody Toma Bombadila , w 1964 r. Drzewo i Liść , a w 1967 r. Kowala z Podlesia Większego .

Przez lata wiele postaci z powieści Tolkiena przeszło do kultury popularnej, czy w ostatnim czasie - do świata internetu. Jego twórczość doczekała się wielu adaptacji filmowych i teatralnych na całym świecie. Z największym rozmachem kręcona była powstała w 2012 r. trzyczęściowa produkcja w reżyserii Petera Jacksona. Budżet tego przedsięwzięcia wynosił 745 milionów dolarów. Ten sam reżyser dziesięć lat wcześniej stworzył trzy filmu oparte na powieści Władca pierścieni .

Polskie wydanie Hobbita ukazało się po raz pierwszy w 1960 r. , a Władca pierścieni ukazał się w latach 1961 – 1963. Było to trzecie tłumaczenie na język obcy (po holenderskim i szwedzkim) tej powieści. Autorką pierwszego polskiego przekładu była Maria Skibniewska. Tłumaczka konsultowała prace nad przekładem z samym J.R.R. Tolkienem w 1959 roku. To jej zawdzięczamy wprowadzenie do polszczyzny słowa „krasnolud” oraz męskoosobowej odmiany „elfowie” zamiast "elfy".

- Pięćdziesiąt lat od śmierci Tolkien nadal pozostaje z nami za sprawą swoich dzieł. Jego ostrzeżenia przed tyranią ludzi są dziś równie istotne, jak wtedy, gdy je pisał – albo nawet ważniejsze. A przede wszystkim miło się go czyta, bo zawsze jest coś nowego do odkrycia – podsumował John Garth.

Tolkien zmarł 2 września 1973 roku w wieku 81 lat, po krótkiej chorobie, w prywatnym szpitalu w Bournemouth, gdzie przebywał na urlopie. Pochowano go obok żony na cmentarzu katolickim w Oxfordzie. Na grobie widnieje napis „Beren” i „Luthien”. Są to kochające się postacie z Silmarilionu .