Palantir. Technologia, o której marzy Donald Tusk

Dolina Krzemowa wypracowała już technologie inwigilacyjne, spotykane dotychczas wyłącznie na kartach powieści science-fiction. I choć obecnie ich dysponenci wyzywani są od faszystów i wrogów ludu, niejeden przedstawiciel „demokracji walczącej” z chęcią sięgnąłby po ów zakazany owoc.

Jeden, by wszystkimi rządzić, jeden, by wszystkie odnaleźć, Jeden, by wszystkie zgromadzić i w ciemności związać – brzmiała słynna sentencja wygrawerowana na Jedynym Pierścieniu. W podobny sposób można określić działalność amerykańskiej firmy Palantir, która „znajduje i gromadzi” informacje, „rządząc” wielkimi bazami danych. W efekcie uzyskując władzę, w symboliczny sposób podobną do tej oferowanej przez potężny artefakt.

Nawiązanie do twórczości J.R.R. Tolkiena jest nieprzypadkowe. To właśnie z uniwersum Władcy Pierścieni czerpie swoją nazwę obecnie najpopularniejsza firma technologiczna z dziedziny bezpieczeństwa. Palantirami nazywano „widzące kamienie”, stworzone przez elfickich mistrzów wiedzy, umożliwiające porozumiewanie się na wielkie odległości, zaglądanie w umysły innych istot oraz przewidywanie przyszłości.

Początki firmy sięgają wydarzeń z 11 września 2001 r., kiedy Peter Thiel, twórca m.in. PayPala i współzałożyciel Facebooka uznał, że Stany Zjednoczone potrzebują technologii pozwalającej identyfikować zagrożenie terrorystyczne i neutralizować je w zarodku. Korporacja w wielkim skrócie specjalizuje się w gromadzeniu i ocenie danych, „oczyszczaniu” ich pod kątem przydatności, a następnie modelowaniu potencjalnych skutków. Przykładowo, usługa znana jako Palantir Gotham umożliwiająca wykrywanie ukrytych powiązań między osobami i organizacjami, identyfikowanie zagrożeń terrorystycznych, analizowanie informacji wywiadowczych oraz wspieranie operacji wojskowych. Palantir dostarcza również narzędzia wspomagające planowanie operacyjne, logistykę i analizę sytuacji na polu walki.

Technologię wykorzystuje się dzisiaj podczas konfliktów w Iranie, na Ukrainie i w Strefie Gazy. Swoją przydatność firma udowodniła podczas feralnej ewakuacji amerykańskich wojsk z Afganistanu z 2021 r. Choć sama operacja okazała się wizerunkową porażką administracji Joe Bidena, palantirczycy uratowali twarz amerykańskiej armii, ograniczając liczbę potencjalnych ofiar o setki, a nawet tysiące istnień. Możliwości Palantira skrupulatnie wykorzystano podczas pandemii COVID-19, śledząc liczbę zakażeń, monitorując lockdowny oraz wykorzystując wielkie bazy danych do szybszego opracowywania szczepionek.

Ale obronność i zwalczanie sytuacji kryzysowych to nie jedyne obszary, gdzie wykorzystuje się nowoczesne narzędzia. Przeznaczony na użytek komercyjny Palantir Foundry dostarcza usług setkom przedsiębiorstw prywatnych i instytucji finansowych, wśród których można wymienić takich gigantów jak Airbus, BP, Wallmart & Amazon, Exxon Mobil, Stellantis, Citi Bank, BMW czy FedEx. Amerykańskie technologie wspierają również niektóre krajowe systemy ochrony zdrowia, operując na gigantycznych bazach danych medycznych.

Jednak o firmie związanej z amerykańskimi służbami zrobiło się głośno stosunkowo niedawno, kiedy z pełną mocą zaangażowała się w izraelską operację w Strefie Gazy. Wówczas ściągnęła na siebie wzrok lewicowej opinii publicznej, oskarżającej Palantir o współudział w ludobójstwie. W podobny sposób atakowano korporację za wspieranie urzędu ds. imigracji (ICE) i pomoc w identyfikowaniu nielegalnych imigrantów. Pojawiły się obawy, że niezwykle potężna technologia służy również do ścisłego kontrolowania nastrojów społecznych i identyfikowania źródeł antyrządowych protestów.

Swoją rękę do czarnego PR-u tajemniczej korporacji przyłożył sam szef, Alex Karp, nie kryjąc się ze swoimi poglądami politycznymi. W 2025 r. ogłosił słynny manifest The Technological Republic, w którym krytykował Zachód za uleganie politycznej poprawności, wygodnictwo i „kryzys ambicji”. Polityków wzywał również do podejmowania stanowczych i niepopularnych decyzji, nawet wbrew powszechnej krytyce i większości społeczeństwa.

Zdrajca demokracji?

Współzałożyciel i wieloletni szef Palantira, Alex Karp sam w sobie jest postacią o tyle kontrowersyjną, co fascynującą. Jako jeden z niewielu CEO w Dolinie Krzemowej nie posiada wykształcenia inżynierskiego lub informatycznego. Nie po drodze mu z matematyką, ponieważ od dziecka zmaga się z silną dysleksją. Karp obronił za to doktorat z filozofii na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem. Jest również absolwentem prawa Haverford College i Stanford Law School. Jego wielką pasją jest sport - trenuje profesjonalnie narciarstwo biegowe oraz chińską sztukę walki tai-chi.

Światowa lewica wrzuca Karpa do tego samego worka co Elon Musk czy wspomniany już Thiel, doklejając mu łatkę „techno-faszysty”, wspólnika Trumpa i sprzymierzeńca „nacjonalistycznej prawicy”. Tymczasem Amerykanin przez lata przejawiał autentyczną, popartą pogłębionymi studiami wiarę w demo-liberalny porządek, do którego fundamentów zaliczał zarówno wolności osobiste i wybory parlamentarne, jak i legalną aborcję oraz „prawa” mniejszości seksualnych.

Co więcej, Karp wychował się na zasadach teorii krytycznej tzw. Szkoły Frankfurckiej, uznawanej za filozoficzne korzenie kulturowego marksizmu. Nieobce mu są poglądy takich prekursorów rewolucji seksualnej jak Theodor Adorno czy Max Weber; sam uczęszczał na zajęcia ostatniego z „frankfurtczyków”, nieżyjącego już Jürgena Habermasa. 59-letni Karp nie ma dzieci i nigdy się nie ożenił, choć – jak publicznie ujawnił – przez lata funkcjonował w otwartym związku, utrzymując kontakty z dwiema kobietami naraz.

Jako syn niemieckiego Żyda i czarnoskórej prawnuczki niewolników, był szczególnie uczulony na kwestie prześladowań mniejszości. Jego rozprawa doktorska dotyczyła związków między językiem, agresją i kulturą, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska wtórnego antysemityzmu w powojennych Niemczech.

Choć dzisiaj Karp przekonuje o konieczności obrony Zachodu przez wrogami zewnętrznymi, jego definicja zachodniej cywilizacji bynajmniej nie zakłada wiary w Boga, chrześcijańskiej teologii, oparcia na prawie naturalnym czy określonej metafizyki religijnej. Znacznie wyżej Amerykanin ceni wolność indywidualną, racjonalne poznanie, prawa jednostki i instytucje polityczne. Do najistotniejszych elementów dorobku cywilizacyjnego Zachodu zalicza koncepcję ochrony mniejszości, na co niewątpliwie wpływa jego żydowska tożsamość i studiowanie historii holokaustu.

Dlatego Alex Karp ma więcej wspólnego z współczesną lewicą, niż wydaje się niejednemu wojownikowi sprawiedliwości społecznej. Jednak w przeciwieństwie do lewicowych aktywistów, zamiast ukrywać swoje totalistyczne zapędy za zasłoną instytucji demokratycznych, Amerykanin mówi otwarcie o wyższości hard-power i cyfrowych algorytmów, które powinny zastąpić przestarzały „porządek oparty o wartości”.

Technokracja walcząca

Kilka dni temu w Polsce wszyscy zobaczyliśmy w jak poważnym kryzysie znajduje się demokracja liberalna. Okazało się, że władza wykonawcza może dokonać siłowego przejęcia organu stojącego na straży porządku konstytucyjnego, przy poklasku instytucji unijnych, które same powstawały z myślą o utrwalaniu rządów prawa.

Te same instytucje już jakiś czas temu zorientowały się, że można narzucać swoją politykę wbrew woli państw członkowskich za pomocą niewybieralnych, niepodlegających społeczeństwu gremiów sędziowskich, które swoimi wyrokami dostosują obowiązujące prawo do unijnych traktatów. Dzięki temu można również zamykać w więzieniach lub cancelować niewygodnych polityków, a w ostateczności, jak miało to miejsce w Rumunii, unieważnić cały proces wyborczy.

Choć obecnie Unia Europejska z wielką podejrzliwością patrzy na partnerstwo z Palantirem, sama bardzo chętnie zastosowałaby podobne technologie w praktyce. Zwłaszcza w kontekście rosnących unio-sceptycznych nastrojów we Francji i Niemczech, sprawiających, że dotychczasowy układ trzeszczy w szwach. Korzystanie z bardziej „tradycyjnych” metod nacisku w postaci sieci NGO’sów, mrożenia środków finansowych czy wspierania pro-brukselskich sił politycznych, wynika raczej z lat zaniedbań w obszarze innowacji i braku odpowiednich środków, niż ideowych założeń. Mimo to, z usług Palantir Technologies już korzystają resorty obrony 11 europejskich krajów, w tym Niemiec, Polski, Wielkiej Brytanii czy Francji. Nic dziwnego, że obecny minister obrony narodowej nie chwalił się tą współpracą. Dopiero niedawno wyszło na jaw, że już w 2024 r. rząd w Warszawie podpisał tajną klauzulę z Palantirem dotyczącą przekazania poufnych danych wojskowych.

Obecny sprzeciw Brukseli wynika również z konfrontacyjnej wobec UE postawy administracji Donalda Trumpa. Sytuacja może się jednak zmienić już za dwa lata, jeżeli w Białym Domu zasiądzie przedstawiciel Demokratów.

Nie można również założyć, że sam Karp, podobnie jak część liderów Doliny Krzemowej postawiła na Trumpa z czystego oportunizmu. Wiecznie niedofinansowana, utrzymująca się z rządowych grantów korporacja, z impetem weszła na rynek prywatny i za obecnej prezydentury niemal podwoiła swoją wartość. Dzisiejsi lewicowcy, wymachujący palestyńskimi flagami i oskarżający Palantir o wprowadzanie „techno-faszyzmu”, zapomnieli już jak firma współpracowała z administracją Bidena i wspierała reżim sanitarny. Korporacja dysponująca tak potężną technologią zawsze dogada się z lokatorem Białego Domu, niezależnie od tego, czy będzie to kandydat „czerwony” czy „niebieski”.

Brak przynależności do barw politycznych potwierdził sam dyrektor Palantira, przekonując w wywiadzie dla New York Timesa, że „jego głos jest do wzięcia”. Jako warunek postawił wyłącznie przywrócenie „merytokracji” w instytucjach i administracji USA, oraz zapowiedź rozwiązania problemu nielegalnej migracji. - Jestem za wyborem (pro-choice - red.), zawsze wspierałem prawa gejów. Po prostu dzisiaj nie są to moje priorytety - oznajmił wprost.

Jeżeli zajdzie taka potrzeba, Karp prędko zmieni się z techno-faszysty w „obrońcę demokracji”, albo zostanie odsunięty, jak miało to miejsce w przypadku byłego właściciela Twittera Jacka Dorsey’a, kiedy Elon Musk, wspierany przez aparat administracyjny, złożył kierownictwu platformy propozycję nie do odrzucenia. Człowiek odejdzie, ale technologia zostanie z nami i będzie służyć nowemu władcy.

Piotr Relich