Dlaczego podczas Mszy Świętej kapłan wymienia imię papieża i biskupa?

Podczas sprawowania Mszy Świętej kapłan wymienia imię zarówno urzędującego papieża jak i biskupa diecezji, na terenie której ta liturgia jest sprawowana. Co taki obrzęd ma na celu i co to znaczy, że Msza Święta sprawowana jest w jedności z nimi?

Dla wielu wiernych wymienianie imienia papieża i biskupa w czasie Mszy Świętej jest stałym element liturgii, nad którego znaczeniem rzadko się zastanawiają. Tymczasem gest ten wyraża jedną z najważniejszych prawd o Kościele – jego jedność.

Msza Święta pamiątką Ofiary Krzyżowej Chrystusa

Aby zrozumieć sens tego obrzędu, trzeba najpierw przypomnieć, czym jest sama Msza Święta. Jest ona pamiątką Ofiary Krzyżowej Chrystusa i jej sakramentalnym uobecnieniem. Obecny jest w niej ten sam Chrystus, który na krzyżu raz na zawsze złożył siebie Ojcu w ofierze dla zbawienia świata.

On to, nasz Bóg i Pan, tylko raz ofiarował siebie Bogu Ojcu, umierając na ołtarzu krzyża, dla wypełnienia wiecznego odkupienia ludzi. Ponieważ jednak kapłaństwo nie miało skończyć się wraz z Jego śmiercią, w czasie Ostatniej Wieczerzy, „tej nocy, kiedy został wydany”, zechciał pozostawić Kościołowi, swojej ukochanej Oblubienicy, ofiarę widzialną (według wymagań natury ludzkiej). Będzie ona reprezentowała ofiarę krwawą, która miała wypełnić się jeden raz na krzyżu, i utrwalała jej pamiątkę po wszystkie wieki, a zbawcza moc będzie udzielała odpuszczenia grzechów, które codziennie popełniamy – wyjaśnił Sobór Trydencki (DS 1740).

Jedna i ta sama jest bowiem Hostia [czyli Ofiara], ten sam ofiarujący – obecnie przez posługę kapłanów – który wówczas ofiarował siebie na krzyżu, a tylko sposób ofiarowania jest inny – dodaje Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 1367).

Cały Kościół uczestniczy we Mszy Świętej

Katechizm wyjaśnia dalej, że podczas każdej Mszy Świętej to cały Kościół (!) uczestniczy w ofierze swojej Głowy, czyli Chrystusa:

[Kościół] razem z Chrystusem ofiaruje się cały i łączy się z Jego wstawiennictwem u Ojca za wszystkich ludzi. W Eucharystii ofiara Chrystusa staje się także ofiarą członków Jego Ciała. Życie wiernych, składane przez nich uwielbienie, ich cierpienia, modlitwy i praca łączą się z życiem, uwielbieniem, cierpieniami, modlitwami i pracą Chrystusa i z Jego ostatecznym ofiarowaniem się oraz nabierają w ten sposób nowej wartości. Ofiara Chrystusa obecna obecnego na ołtarzu daje wszystkim pokoleniom chrześcijan możliwość zjednoczenia się z Jego ofiarą. (KKK 1368).

Oznacza to, że we Mszy Świętej uczestniczą nie tylko wierni zgromadzeni w świątyni, lecz również choćby święci w niebie, których wielokrotnie wspomina liturgia - przede wszystkim Najświętsza Maryja Panna, która stała pod krzyżem podczas krwawej Ofiary Chrystusa, a także wszyscy święci cieszący się chwałą nieba. Kościół pamięta również o duszach cierpiących w czyśćcu, modląc się o ich pełne zjednoczenie z Bogiem.

Co więcej, nawet ci wierni, którzy z różnych powodów nie mogą uczestniczyć we Mszy Świętej osobiście, mogą łączyć się z nią duchowo, ofiarując Bogu swoje modlitwy, pracę, cierpienia i codzienne obowiązki. Pięknym wyrazem takiej duchowej łączności jest modlitwa zwana Codziennym Ofiarowaniem:

O Jezu, przez Niepokalane Serce Maryi ofiaruję Ci moje modlitwy, prace, radości i cierpienia tego dnia w zjednoczeniu z Najświętszą Ofiarą Mszy Świętej sprawowaną na całym świecie. Ofiaruję je we wszystkich intencjach Twojego Najświętszego Serca: za zbawienie dusz, jako wynagrodzenie za grzechy oraz o zjednoczenie wszystkich chrześcijan. Ofiaruję je także w intencjach naszych biskupów i wszystkich członków Apostolstwa Modlitwy, a w szczególności w intencjach polecanych w tym miesiącu przez naszego Ojca Świętego.

Trzeba jednak zaznaczyć, że duchowe uczestnictwo we Mszy Świętej nie wystarcza do wypełnienia obowiązku niedzielnego. W niedziele i święta nakazane trzeba bowiem fizycznie być obecnym na Mszy św. i w niej uczestniczyć.

Imię papieża i biskupa znakiem jedności

Skoro w każdej Mszy Świętej uczestniczy cały Kościół, potrzebny jest również widzialny znak tej jedności. I właśnie dlatego podczas Modlitwy Eucharystycznej kapłan wymienia imię papieża oraz biskupa diecezjalnego. Papież bowiem, jako następca św. Piotra, jest widzialnym znakiem i fundamentem jedności całego Kościoła.

Z kolei biskup diecezjalny jest pasterzem Kościoła lokalnego. To on odpowiada za życie liturgiczne swojej diecezji i przewodniczy jej jako następca Apostołów. Choć każdy ważnie wyświęcony kapłan sprawuje Mszę Świętą mocą otrzymanych święceń, a nie na podstawie pozwolenia biskupa, to czyni to zawsze w jedności z biskupem miejsca, a wymienienie jego imienia wyraża komunię z Kościołem lokalnym.

Obrzęd z pierwszych wieków chrześcijaństwa

Jedność ta nie jest jedynie symboliczną ideą. Już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa podkreślano ją bardzo konkretnym obrzędem zwanym fermentum. Podczas papieskiej Mszy Świętej akolici zabierali niewielkie cząstki konsekrowanej Hostii i zanosili je do pozostałych kościołów Rzymu. Tam, przed śpiewem Agnus Dei („Baranku Boży”), kapłan wpuszczał tę cząstkę do kielicha z Krwią Pańską, wypowiadając po cichu słowa:

Haec commixtio Corporis et Sanguinis Domini nostri Iesu Christi fiat accipientibus nobis in vitam aeternam – „Niech to połączenie Ciała i Krwi Pana naszego Jezusa Chrystusa przyniesie nam przyjmującym życie wieczne”.

Gest ten wyrażał, że wszystkie Msze Święte sprawowane w Rzymie stanowiły jedną Ofiarę Chrystusa i pozostawały w jedności z Eucharystią sprawowaną przez biskupa Rzymu, czyli papieża.

Dziś nie praktykuje się już przynoszenia fermentum do poszczególnych kościołów, jednak sam obrzęd wpuszczania cząsteczki konsekrowanej Hostii do kielicha pozostał nadal.

Adrian Fyda