AI, klimat, ochrona kultury greckiej. Premier Mitsotakis przedstawił 30 poprawek do konstytucji

7 maja br. premier Kyriakos Mitsotakis przedstawił aż 30 poprawek do konstytucji wnoszonych przez jego partię Nowa Demokracja. Odnoszą się one do systemu nominacji sędziowskich, procedur wyborczych, zasad zakładania i funkcjonowania partii oraz administracji publicznej, kadencji prezydenta, odpowiedzialności ministerialnej, samorządowej, ochrony środowiska, edukacji, prawa własności, a nawet tak zwanej sztucznej inteligencji.

Propozycje oficjalnie zostały przedstawione grupie parlamentarnej partii, wszczynając wieloetapową debatę nad reformą ustawy zasadniczej, określającej zasady rządzenia w państwie, prawa i obowiązki obywateli.

Jeszcze w tym miesiącu Nowa Demokracja przedstawi swoją propozycję z podpisami co najmniej 50 parlamentarzystów, a następnie zostanie powołana komisja rewizyjna. Sam proces zmiany konstytucji jest bardzo długi.

Planowane zmiany dotyczą m.in. artykułu 86, regulującego odpowiedzialność ministerialną. Rząd proponuje zniesienie wymogu, aby parlament działał „bezzwłocznie” i odebranie mu uprawnień do przeprowadzania wstępnych dochodzeń, przyznając uprawnienia prokuraturze apelacyjnej. Decyzje prokuratorskie wymagałyby głosowania w parlamencie bezwzględną większością głosów w procedurze imiennej.

Przewiduje się także możliwość wprowadzenia głosowania korespondencyjnego dla wyborców w Grecji, rozszerzając system dotychczas obowiązujący dla wyborców za granicą.

Jeszcze inna propozycja dotyczy wydłużenia kadencji prezydenta do sześciu lat.

Bardzo ważne są reformy systemu sądownictwa. Proponuje się, by o awansie  sędziów na najwyższe stanowiska decydowała specjalna komisja parlamentarna, a wyboru dokonywano spośród najstarszych stażem sędziów, bez interwencji rządu. Kandydaci byliby wybierani z list proponowanych przez plenarne zgromadzenia sędziów.

Inne poprawki dotyczą zmian klimatu, energii odnawialnej, mieszkań komunalnych i sprawiedliwości międzypokoleniowej. Postuluje się wprowadzenie konstytucyjnych gwarancji dobrych praktyk legislacyjnych, równowagi fiskalnej i demokratycznej organizacji partii.

Zmiany dotyczą edukacji. Poprawka przewiduje, że obowiązkowy okres nauki nie może trwać krócej niż 11 lat. Obecnie wymaga się 9 lat. Ponadto wskazuje się na  przepisy zezwalające instytucjom szkolnictwa wyższego o statusie publicznym lub niepublicznym, non-profit na działanie pod niezależnym nadzorem.

Co istotne, artykuł 16, który stanowi jeden z centralnych elementów proponowanej reformy, nakłada na państwo odpowiedzialność za ochronę, kultywowanie i promowanie języka greckiego, a także konstytucyjną ochronę greckiej flagi jako symbolu narodu greckiego i kultury greckiej.

Miałyby zmienić się procedury wyboru szefów niezależnych organów administracji publicznej.

Jedna z propozycji dotyczy wprowadzenia zapisu do konstytucji, stwierdzającego, że „sztuczna inteligencja” „musi służyć wolności i dobru społeczeństwa”, dążąc jednocześnie do minimalizacji ryzyka i maksymalizacji korzyści. Odpowiednie odniesienie miałoby znaleźć się w artykule 5, artykule 5A lub w nowym artykule 5B.

Przepis ten ma na celu zapewnienie, że Grecja będzie odpowiedzialnie korzystać z zalet „sztucznej inteligencji”, ograniczając jednocześnie związane z nią ryzyko poprzez zabezpieczenia konstytucyjne.

Odrębne poprawki dotyczą mediów i mają na celu „oczyszczenie oraz racjonalizację” regulacji dotyczących druku, telewizji, radia i internetu, przy jednoczesnej ochronie dziennikarzy w relacjach z pracodawcami.

Jeszcze inne propozycje odnoszą się do usprawnienia przepisów dotyczących stanowienia prawa i wzmocnienia rządu.

Nowelizacja art. 17 przewiduje rozszerzenie ochrony prawa własności na takie aktywa, jak: akcje, obligacje, własność intelektualna, własność przemysłowa i znaki towarowe. W przypadku, gdyby państwo ograniczyło użytkowanie nieruchomości bez formalnego wywłaszczenia, danemu właścicielowi będzie należeć się odszkodowanie. Obejmuje to możliwość przenoszenia praw budowlanych w ramach bardziej elastycznego modelu planowania urbanistycznego, a jednocześnie zezwala na wykorzystanie opuszczonych budynków na cele społeczne.

Artykuł 21 wprowadziłby wyraźną odpowiedzialność państwa za mieszkania komunalne, uwzględniając zasady sprawiedliwości i solidarności międzypokoleniowej.

Nowela art. 24 obejmowałby środki dotyczące zmian klimatu, efektywnego zarządzania zasobami wodnymi i rozwoju odnawialnych źródeł energii. Proponuje się wprowadzenie zasady równowagi środowiskowej w każdej interwencji państwa i ustanowienie konstytucyjnej ochrony zwierząt.

Zmiana art. 29 wiąże się z nowymi zasadami zakładania i funkcjonowania partii politycznych w sposób demokratyczny. Najwyższy Sąd Specjalny, zgodnie z artykułem 100, sprawdzałby, czy partie spełniają wymogi dotyczące udziału w wyborach.

Artykuł 54 wymagałby, aby system wyborczy zapewniał zarówno rozsądną proporcjonalność, jak i sprawne rządzenie krajem. Umożliwiłoby to podział kraju na mniejsze i większe okręgi wyborcze.

Artykuł 55 obniżyłby wiek uprawniający do wyboru do parlamentu do 21 lat (bierne prawo wyborcze). Zawiesiłby obowiązek służby wojskowej na czas sprawowania urzędu parlamentarnego.

Artykuł 30 wprowadziłby jedną sześcioletnią kadencję prezydenta, a art. 41 zniósłby możliwość rozwiązania parlamentu z powodu kwestii o wyjątkowym znaczeniu narodowym.

Parlament mógłby rozwiązać się sam na wniosek rządu. Artykuł 44 wprowadziłby jaśniejsze zasady dotyczące organizacji referendów (klarowny język, między ogłoszeniem referendum a głosowaniem musiałoby upłynąć co najmniej 20 dni).

Propozycje artykułów 56 i 57 dotyczą zakazu łączenia stanowisk przez kandydatów na posłów.

Artykuł 60 wzmocniłby instytucjonalną rolę posłów w wykonywaniu przez nich obowiązków ustawodawczych i nadzorczych oraz w komunikacji z wyborcami.

Artykuł 73 chroniłby zasady dobrego stanowienia prawa (konsultacje, ocena stosowania prawa w praktyce oraz środki mające na celu kodyfikację ustawodawstwa).

Artykuł 78 zakazywałby nakładania podatków z mocą wsteczną lub jakichkolwiek innych obciążeń finansowych. Przewiduje się zachęty dla stabilnego opodatkowania inwestycji prywatnych uznanych za strategiczne dla gospodarki narodowej.

Artykuł 79 wprowadzałby wymóg zapewnienia równowagi fiskalnej w budżecie państwa. Podmioty finansowane bezpośrednio lub pośrednio z budżetu państwa również byłyby zobowiązane do składania i publikowania sprawozdań rocznych.

Artykuł 81 zezwalałby na wprowadzenie w ustawie niezgodności między rolami posła i ministra, wraz z tymczasowymi ustaleniami dotyczącymi zastępstwa. Pozwalałoby to na mianowanie wicepremierów i osób niebędących ministrami. Artykuł 82 miałby wprowadzić konstytucyjne zasady dobrego funkcjonowania rządu.

Artykuł 89 zezwalałby sędziom, na mocy ustawy wykonawczej, na podejmowanie specjalnych obowiązków administracyjnych na mocy decyzji parlamentu. Sędziowie nie mogliby uczestniczyć w pracach rządu, zajmować stanowisk politycznych ani pełnić funkcji w niezależnych organach przez co najmniej trzy lata po przejściu na emeryturę.

Artykuł 90 zmieniłby proces powoływania sędziów wyższego szczebla. Specjalna komisja parlamentarna dokonywałaby awansów na najwyższe stanowiska sędziowskie, bez udziału rządu. Komisja wybierałaby spośród sędziów najwyższego szczebla, na podstawie list trzech kandydatów na każde stanowisko zaproponowanych przez odpowiednie składy sądów. Artykuł 100 ma na celu przekształcenie Najwyższego Sądu Specjalnego.

Kadencja Sądu Najwyższego miałaby trwać trzy lata i składałaby się z dziewięciu członków: prezesów trzech sądów najwyższych, dwóch sędziów wybranych przez plenarne składy Rady Państwa, dwóch sędziów wybranych przez plenarne składy Najwyższego Sądu Cywilnego i Karnego oraz dwóch profesorów prawa wybranych przez pozostałych członków.

Sąd uzyskałby również uprawnienia do przeprowadzania prewencyjnej kontroli konstytucyjności i zgodności z prawem Unii Europejskiej projektów ustaw już uchwalonych przez parlament, z wyjątkiem tych dotyczących wyłącznie ratyfikacji umów międzynarodowych.

Prezydent, premier lub parlament mogliby wnioskować o taką kontrolę maksymalnie dwa razy w ciągu sesji parlamentarnej.

Artykuł 101 zrewidowałby model decentralizacji poprzez zniesienie domniemania kompetencji na rzecz zdecentralizowanej administracji. System zdecentralizowany mógłby funkcjonować albo poprzez zdecentralizowane struktury państwowe, albo poprzez zdecentralizowane usługi ministerstw i innych organów sektora publicznego.

Ten sam artykuł wprowadziłby odpowiedzialność państwa za wspieranie samorządów i rozwoju regionalnego, w celu zapewnienia równego dostępu do dóbr publicznych w całym kraju.

Zgodnie z konstytucją chroniłby on również zasady dobrej administracji, przejrzystości, odpowiedzialności i merytokracji, jednocześnie nadając konstytucyjny status Krajowemu Urzędowi ds. Przejrzystości.

Artykuł 101A zmieniłby proces mianowania prezesów i członków niezależnych organów. Komisja parlamentarna wybierałaby ich z listy trzech kandydatów zaproponowanych przez radę ekspertów po ogłoszeniu publicznego naboru.

Artykuł 102 zezwalałby na przykład na nakładanie przez władze lokalne specjalnych podatków i opłat w drodze decyzji swoich właściwych organów.

Ich budżety musiałyby być przygotowywane po przeprowadzeniu wystarczających konsultacji społecznych z mieszkańcami i zapewniać równowagę finansową. Najwyższy Sąd Specjalny nakładałby kary dyscyplinarne, takie jak zawieszenie lub usunięcie samorządowca z urzędu.

Artykuł 103 na nowo zdefiniowałby pojęcie stałości w służbie cywilnej. Ustawa określiłaby procedurę i kryteria oceny pracowników sektora publicznego, a także nagrody i kary, które mogą wynikać z oceny, w tym ostateczne zwolnienie na podstawie decyzji właściwej rady służby.

Nagrody byłyby powiązane z kwalifikacjami i wynikami pracy. Urzędnicy państwowi byliby oceniani na podstawie bezstronności, neutralności, kompetencji zawodowych i wydajności, z ewentualnym udziałem Najwyższej Rady ds. Selekcji Personelu Cywilnego.

System oceny działałby również w obie strony.

Proponowane zmiany nie podobają się opozycji. Premier zaś wzywa do „odważnych” zmian, by sprostać współczesnym wyzwaniom. Mówi, że chce stworzenia bardziej funkcjonalnej demokracji na teraz i na przyszłość. Stąd rewizja polityki klimatycznej, odpowiedzialności ministerialnej, sektora publicznego, funkcjonowania partii, czy kwestii AI i głosowania korespondencyjnego.

Źródło: ekathimerini.com, greekreporter.com

AS