Nawet bolszewicy nie zgasili tu wiary. Kościół w Baszkirii rośnie na krwi męczenników
W miejscu, zniszczonej przez bolszewików, świątyni pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Ufie - stolicy Baszkirii (południowy Ural – Baszkiria liczy około miliona mieszkańców), rozpoczęła się budowa jedynego w tym kraju kościoła katolickiego. Piękny, dębowy krzyż ustawiony na placu budowy poświęcił i ks. biskup Clemens Pickel, zwierzchnik diecezji rzymskokatolickiej św. Klemensa w Saratowie i przewodniczący Konferencji Biskupów Katolickich Rosji.
Od czasu upadku komunizmu w Ufie funkcjonuje parafia katolicka (obecnie około 400 wiernych), którą prowadzą księża z Saratowa, z pomocą sióstr zakonnych z Polski. Obecnie Msze św. są odprawiane są tam w prowizorycznej, drewnianej kaplicy.
Parafię w Ufie założyli Polacy 160 lat temu, wówczas też wzniesiono pierwszą murowaną świątynię pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. W roku 1937, podczas „operacji polskiej NKWD”, stalinowcy zrównali świątynie z ziemią, a proboszcza, ks. Franciszka Budrysa (trwa jego proces beatyfikacyjny) torturowali i rozstrzelali.
„W czasie tortur i męczarni, kiedy go mocno bili i trzymali na śniegu, on odmroził sobie nogi i zachorował na zapalenie płuc, lecz za każdym razem, wracając do celi, stale się modlił, na różne sposoby podtrzymywał uwięzionych na duchu, powtarzając: Pan Bóg nas nie zapomni” – czytamy w relacji świadka męczeństwa ks. Franciszka. Komuniści zamordowali też wówczas 189 parafian – Polaków.
Pierwsi Polacy przybyli do Baszkirii już w XVI wieku. Ich osadnictwo na tych ziemiach związane było ze zbrojnym wypieraniem Mongołów (na terytorium Baszkirii był Chanat Kazański rozbity w roku 1552) przez cara Rosji Iwana Groźnego, a potem jego syna Fiodora I i poszerzaniem terytorium Rosji na Wschód. Carowie lokowali na zdobytych terytoriach osadników - ochotników, m.in. z Rzeczypospolitej. Byli to przedstawiciele szlachty polskiej. Otrzymywali oni od cara status obcokrajowca na służbie, nie dający im jednak możliwości awansu społecznego. Nie mogli się więc tytułować swoimi herbami. Były jednak pewne wyjątki. Dwóm polskim rodom, pierwszych osiedleńców w Ufie, Kałowskim i Piekarskim, udało się awansować w poczet miejscowej szlachty.
Drugi napływ naszych rodaków do Baszkirii to rok 1638, w którym car zesłał do Ufy polskich jeńców wojennych, pojmanych podczas wojny smoleńskiej w latach 1632-34 i więzionych kilka lat w Moskwie. Z materiałów archiwalnych wynika, iż w 1647 roku było w Ufie 26 dworów polskich (69 osób). W drugiej połowie XVIII w. i przez cały wiek XIX (powstania narodowe) miało miejsce 6 masowych, carskich zsyłek Polaków na południowy Ural.
Najwięcej Polaków mieszkało w Ufie po upadku Powstania Listopadowego. Wówczas to 1400 powstańców – żołnierzy Księstwa Warszawskiego wcielono siłą do rosyjskiego Korpusu Orymburskiego, który stacjonował w stolicy Baszkirii. W latach 1840-1850 przez ten korpus przewinęło ponad 2 tysiące Polaków, rozmieszczonych w Ufie w 10 batalionach. Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości wielu z rodaków powróciło do ojczyzny, część jednak pozostało w Baszkirii. Spis powszechny z 1926 roku pokazuje, że w Baszkirii mieszkało wtedy aż 1655 Polaków.
Następna fala masowych przesiedleń do Baszkirii miała miejsce w latach 1937-1941. W ramach sowieckich wywózek, w bydlęcych wagonach trafiały tu polskie rodziny z sowieckich republik Ukrainy i Białorusi, a później z przedwojennych wschodnich Kresów RP. Po roku 1946 niektórym przesiedleńcom udało się powrócić do ojczyzny. Według danych ze spisu ludności z roku 1989, na terytorium Baszkirii mieszkało 757 osób narodowości polskiej, z tego 378 w Ufie. Obecnie żyją w Baszkirii potomkowie takich polskich rodzin jak - Dudowie, Tuchanowie, Majkowscy, Romanowscy, Ostrowscy, Maliszewscy, Olszewscy, Szymanowscy i inni. Mieszkają w Ufie i we wsi Lachów koło Ufy.
Obecne młode pokolenia tych rodzin mocno angażują się w odkrywanie swoich polskich korzeni. W Ufie przywracają oni polską kulturę i język. Wracają do wiary przodków. Prężnie funkcjonuje tu Polskie Centrum Kulturalno-Oświatowe Republiki Baszkirskiej. Od roku 1999 roku przy tym Centrum działalność prowadzi Polska Szkoła, w której naucza się języka polskiego. W roku 2000 utworzono klasę o polskim profilu. Naucza się w niej języka polskiego oraz polskiej kultury.
Adam Białous
