„Nie” dla unijnej ustawy cenzorskiej! Instytut Ordo Iuris apeluje do prezydenta Nawrockiego
Instytut Ordo Iuris zwrócił się do prezydenta Karola Nawrockiego z wnioskiem o zawetowanie ustawy z 22 października 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawy DSA II, druk sejmowy nr 2693). Ustawa ma wdrażać unijny akt o usługach cyfrowych (DSA). Wprowadza jednak do polskiego prawa mechanizm administracyjnej blokady treści w Internecie, który znacznie wykracza poza to, czego wymaga prawo UE.
Gdyby ustawa weszła w życie, podległy rządowi prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej mógłby jednoosobowo zarządzić blokowanie treści, które ustawa określa jako nielegalne. W przypadku platform udostępniania wideo robiłby to Przewodniczący KRRiT. Termin „treści nielegalne” obejmuje między innymi tzw. „mowę nienawiści”, a więc zjawisko bardzo nieostre i sporne. Istnieje zatem ryzyko, że podległy rządowi urząd blokowałby np. wypowiedzi krytyczne wobec masowej migracji.
Ustawa DSA II w dużej mierze powiela rozwiązania, które rząd próbował przeforsować już niemal rok temu. Prezydent udaremnił wtedy te próby, wetując 9 stycznia 2026 r. ówczesną ustawę (druk nr 1757). Weto było odpowiedzią m.in. na wniosek Ordo Iuris, a w uzasadnieniu Prezydent przywołał argumenty wskazane przez Instytut. Rząd podzielił następnie przepisy na dwie ustawy. Pierwszą, z 4 września 2026 r., Prezydent podpisał. Ordo Iuris zwracało wówczas uwagę, że najbardziej kontrowersyjny mechanizm, czyli administracyjne usuwanie treści, przeniesiono do drugiej ustawy. To właśnie ona trafiła teraz na biurko Prezydenta. Jak podkreśla Instytut w przekazanej analizie, ustawa nie usunęła wcześniej wskazanych braków i nadal rodzi liczne ryzyka.
Ustawa wymienia przestępstwa, których dotyczyć mogą nakazy blokady. Według analizy ich dobór jest arbitralny, a uzasadnienie projektu nie wskazuje żadnych kryteriów. Katalog obejmuje tzw. przestępstwa mowy nienawiści (art. 119 § 1, art. 256 § 1–2 i art. 257 Kodeksu karnego). Znalazły się w nim także czyny o mniejszej szkodliwości społecznej, takie jak naruszenia praw autorskich czy przepisów ustawy antynikotynowej. Ustawodawca całkowicie pominął za to przestępstwo aborcji z art. 152 Kodeksu karnego, choć Internet jest jednym z głównych kanałów dostępu do nielegalnej aborcji.
Ordo Iuris przypomina, że obawy dotyczące „mowy nienawiści” nie są teoretyczne. Prokurator Generalny wydał w marcu 2025 r. wytyczne w sprawie postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Zalecają one m.in. współpracę z organizacjami pozarządowymi zaangażowanymi w zwalczanie mowy nienawiści. Z kolei rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 4 lutego 2026 r. wyznaczono 50 jednostek prokuratury właściwych do prowadzenia takich spraw.
Najwięcej zastrzeżeń budzą przepisy proceduralne. Wniosek o blokadę mogą złożyć prokurator, Policja, Straż Graniczna, organy Krajowej Administracji Skarbowej i uprawnieni z praw autorskich. Może go złożyć także każdy usługobiorca, czyli de facto dowolna osoba. Decyzja ma zapaść w ciągu 7 dni, a gdy wnioskodawcą jest Policja lub prokurator, w ciągu zaledwie 2 dni. Autor kwestionowanej treści ma 48 godzin na przedstawienie stanowiska. Po poprawkach Senatu w sprawach z art. 119 § 1 KK skrócono ten termin do 24 godzin. Decyzje wydane w tych sprawach na wniosek Policji lub prokuratury mają być natychmiast wykonalne.
Postępowanie jest jednoinstancyjne, a dowody są drastycznie ograniczone. Przesłuchanie świadków czy opinia biegłego są dopuszczalne tylko w sprawach „szczególnie skomplikowanych”, a dowody złożone po terminie się pomija. Ustawodawca otwarcie przyznał w uzasadnieniu, że celowo wyłączył gwarancje procesowe przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak wskazuje analiza, narusza to konstytucyjne i unijne prawo do dobrej administracji, którego istotą jest m.in. możliwość bycia wysłuchanym.
Od decyzji przysługuje sprzeciw do sądu w terminie 14 dni. Ustawa reguluje jednak postępowanie sądowe szczątkowo. Mówi jedynie o „sądzie powszechnym” i „postępowaniu nieprocesowym” i nie określa, który sąd jest właściwy miejscowo ani rzeczowo, ani czy sprawę ma rozpatrywać wydział cywilny, czy karny. W części spraw dotyczących „mowy nienawiści” (art. 256 i 257 KK) o blokadzie ma decydować bezpośrednio sąd. Na wydanie postanowienia ma jednak tylko 14 dni, co według Instytutu czyni prawo do obrony iluzorycznym.
Analiza zwraca też uwagę na rejestr domen prowadzony przez Prezesa UKE. Wpis na tę „czarną listę” następuje bez wydania decyzji, a dostawcy Internetu mają 48 godzin na zablokowanie wpisanych stron. Ustawa nie przewiduje również żadnych przepisów o odszkodowaniu dla osób, których treści zablokowano bezprawnie.
Według Ordo Iuris ustawa narusza art. 54 Konstytucji RP, który gwarantuje wolność wyrażania poglądów, oraz zasadę proporcjonalności z art. 31 ust. 3. Narusza też standardy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Karty Praw Podstawowych UE. Instytut przypomina wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Cengiz i inni przeciwko Turcji. Trybunał podkreślił w nim fundamentalne znaczenie Internetu dla wolności wypowiedzi.
- Ustawa nie powinna wejść w życie. Nie tylko umożliwia ona rażącą ingerencję w wolność słowa, ale również zawiera szereg przepisów niejasnych, niedopracowanych, zwłaszcza proceduralnych. Wierzę, że tym razem Prezydent RP również odmówi jej podpisania – wskazuje Jędrzej Jabłoński, starszy analityk w Instytucie Ordo Iuris i autor analizy.
Źródło: Instytut Ordo Iuris / ordoiuris.pl
