TK jednogłośnie: transkrypcje "małżeństw" jednopłciowych niezgodne z Konstytucją

Transkrypcje zagranicznych „małżeństw” osób tej samej płci dokonywane w Polsce na podstawie wydanych rozporządzeń, są niezgodne z Konstytucją RP - orzekł Trybunał Konstytucyjny. Sąd był w tej kwestii jednogłośny.

Za niezgodne z art. 92 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji RP TK uznał wpisywanie do polskich aktów stanu cywilnego aktów „małżeństw” homoseksualnych zawartych za granicą. W pozostałym zaskarżonym przez grupę posłów zakresie (art. 2 i art. 7 Konstytucji RP) TK umorzył postępowanie.

Chodzi o rozporządzenie, które miałaby wejść w życie od 23 sierpnia 2026 roku. Dokonano w nim zmiany i obowiązujące wcześniej nazwy rubryk „dane kobiety” i „dane mężczyzny” zostały zastąpione przez opcjonalne „dane mężczyzna/kobieta”. Nowe wzory dotyczą dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, tj. odpisu zupełnego aktu małżeństwa, odpisu skróconego aktu małżeństwa oraz zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby.

Co rozpatrywał Trybunał?

TK dokonał kontroli zgodności rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 22 maja 2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego zakresie, w jakim wprowadza wzory dokumentów przeznaczone do sporządzania i wydawania odpisów aktów małżeństwa dotyczących małżeństw zawartych za granicą, z art. 18, art. 92 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP.

Jak podał TK , wnioskodawcy, grupa posłów na Sejm wskazała, że zaskarżone rozporządzenie podważa tożsamość (naturę) małżeństwa potwierdzoną w art. 18 Konstytucji RP i kwestionuje fakt, że małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny.

Zdaniem Wnioskodawcy celem wprowadzonych zmian jest umożliwienie rejestracji w polskich aktach stanu cywilnego jako małżeństwa związku dwojga ludzi niezależnie od ich płci, a więc np. dwóch mężczyzn lub dwóch kobiet, a w dalszej konsekwencji uznanie (ułatwienie uznania) tego rodzaju relacji międzyludzkich za „małżeństwa" w rozumieniu prawa polskiego i zrównanie (zbliżenie) ich statusu prawnego z małżeństwem zdefiniowanym w ustawie zasadniczej. To z kolei, w ocenie Wnioskodawcy, oznacza naruszenie jednej z podstawowych zasad ustrojowych wynikających z art. 18 Konstytucji RP, czyli nakazu otoczenia małżeństwa, jako instytucji unikatowej i wyjątkowej, ochroną i opieką przez władze publiczne.

Wnioskodawca wskazał w sjardze, że oparcie istniejącego w Rzeczypospolitej ładu społecznego na monogamicznym małżeństwie, będącym związkiem kobiety i mężczyzny, ma status zasady ustrojowej, co jednoznacznie wskazuje na niemożność wydania przez prawodawcę zwykłego regulacji, które stałyby w sprzeczności z art. 18 Konstytucji RP. 

Zaś ochrona małżeństwa przejawia się m.in. w tym, że do innych związków nie stosuje się skutków prawnych wynikających z zawarcia małżeństwa oraz że nie dopuszcza się takiej wykładni i stosowania przepisów, które prowadziłyby do zrównania pod względem prawnym małżeństwa i innych form pożycia. Ze względu na konstytucyjną zasadę ochrony małżeństwa oraz brak podstaw do uznania braku regulacji prawnej związków pozamałżeńskich za lukę w prawie, niedopuszczalne jest stosowanie unormowań z zakresu prawa małżeńskiego (w tym wspólności majątkowej i podziału dorobku), nawet w drodze analogii, do innych niż małżeństwo stosunków cechujących się istnieniem więzi osobisto-majątkowych.

Zdaniem Wnioskodawcy minister, kształtując treść formularzy w sposób pozwalający na dokumentowanie małżeństw zawartych za granicą niezależnie od płci osób wskazanych w odpisie, wkroczył w sferę materialnoprawną. Tym samym treść rozporządzenia nie ogranicza się do wykonania ustawy, lecz wpływa na sposób funkcjonowania instytucji małżeństwa w obrocie prawnym. Wnioskodawca podkreślał, że akt wykonawczy nie może kreować nowych norm prawnych niewynikających z ustawy ani modyfikować treści ustawowego upoważnienia, a przekroczenie granic delegacji ustawowej prowadzi do naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji.

Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Wnioskodawca wskazał, że Minister Cyfryzacji nie posiadał kompetencji do kształtowania - za pomocą wzorów dokumentów - skutków wykraczających poza techniczne wykonanie ustawy. Jeżeli przyjąć, że treść formularzy wpływa na sposób dokumentowania małżeństw zawartych za granicą, to działanie takie w ocenie Wnioskodawcy nastąpiło bez wyraźnej podstawy ustawowej, co jest niezgodne z art. 7 Konstytucji RP.

Wnioskodawca zaznaczał, że zasada demokratycznego państwa prawnego obejmuje wymóg prawidłowej legislacji, przejrzystości prawa, pewności prawa oraz ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. W jego ocenie treść zakwestionowanych formularzy może wywoływać wątpliwości co do zakresu skutków prawnych związanych z dokumentowaniem małżeństw zawartych za granicą. Powoduje to niepewność co do relacji między ustawą, rozporządzeniem oraz konstytucyjnym rozumieniem instytucji małżeństwa, co zdaniem Wnioskodawcy jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP.

Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego: prezes TK Bogdan Święczkowski - przewodniczący, sędzia TK Stanisław Piotrowicz - sprawozdawca, sędzia TK Wojciech Sych.

Źródło: KAI, PAP, trybunal.gov.pl

MA