Cyfrowy kult śmierci. Jak media społecznościowe wspierają morderców

To oczywiste, że zamachowiec z Krakowa nie działał sam. W dokonaniu zbrodni skutecznie pomogły mu algorytmy mediów społecznościowych, wciągając osobę z problemami w wir treści gloryfikujących przemoc, krew, morderstwo i absolutną pogardę dla drugiego człowieka. Dzisiaj zdesperowane jednostki na wyciągnięcie ręki otrzymują wiedzę jak dokonać zbrodni, mroczną inspirację, a co najważniejsze...szansę na pokazanie światu, że w ogóle istnieją.

Życie jest ciężkie. Nikt nie doświadcza tej prawdy tak silnie jak młodzi ludzie, przekraczający próg dorosłości. Trzeba nauczyć się zarabiać na siebie, pokonywać nawarstwiające się problemy, wchodzić w relacje, nie zawsze łatwe. Konieczność wzięcia odpowiedzialności za siebie skutecznie odziera dotychczasową iluzję beztroski, a kurczący się czas zamyka okno nieskończonego potencjału.

Nie wszyscy jednak chcą pogodzić się z tą brutalną rzeczywistością. Zawsze można przecież uciec w krainę snów i wiecznych marzeń, zwłaszcza w świecie, w którym real nieustannie przeplata się z cyber. Nic dziwnego, że coraz więcej osób wybiera błogą nieświadomość, zwłaszcza jeżeli powszechnie zanika sens przyświecający naszym codziennym zmaganiom.

Dzisiaj wszyscy są no-life’ami. Raport NASK z 2024 r. ujawnił, że średni czas korzystania z internetu przez polską młodzież to aż 4 godziny i 59 minut dziennie. I to tylko w dni powszednie. Odejmując czas spędzony w szkole/pracy, sen i zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, wychodzi na to, że przeciętny młody człowiek całe życie spędza w przestrzeni wirtualnej.

A social media są jak hazard. Kasyno zawsze wygrywa, bo zna mechanizmy rządzące psychiką i biologią. Wystarczy kilka kliknięć by dostarczyć o sobie więcej informacji niż myślimy, a maszyna na tej podstawie serwuje najpyszniejszy, dostosowany idealnie do kubków smakowych deser. Algorytmy nie pytają o zdanie, lecz zwracają się bezpośrednio do układu nerwowego. Spróbujcie Państwo wyłącznie za pomocą woli kontrolować swoją trzustkę, nadnercza czy inne wyzwalacze hormonów.

A kiedy cyfrowe szpony już usidlą człowieka, zrobią wszystko by pozostał przyklejony do ekranu. Choć nie dostarczają żadnej substancji aktywnej, uzależniają podobnie jak narkotyki. Doceniają, nagradzają i chwalą. To co w prawdziwym życiu wymaga nie lada wysiłku, tutaj otrzymuje się praktycznie za darmo.

Jednak same algorytmy nie tworzą problemu. Niczym pasożyt żerują na pragnieniach, marzeniach i cierpieniach młodego człowieka, kultywując je niczym glebę, na której wyrośnie plon obfity. Są jak niespokojne zbocze góry, które tylko czeka na pierwszy kamyczek uruchamiający lawinę. Powstaje śmiertelny efekt zwrotny; im więcej użytkownik wyszukuje danych treści, tym więcej algorytm mu ich oferuje.

W efekcie młodzi ludzie, często niedoświadczeni życiowo, pozostają sam na sam z narzędziem, z którym nie mają żadnych szans. Upośledzeniu ulegają kompetencje niezbędne do zdrowego funkcjonowania między ludźmi. Pofragmentaryzowane skrawki informacji nie układają się w żaden spójny obraz świata. Pozostaje skupienie na własnym „ja” i osiągnięciu tzw. feel good factor, ponieważ jedyne co do czego mamy pewność, to nasze emocje i uczucia. W końcu przestają się liczyć nawet problemy najbliższych. Niby żyjemy pod jednym dachem, ale każdy w innym świecie. Mur oddzielający dzisiaj członków rodzin to coś więcej niż kawałek cegły i zaprawy. Jan Komasa pisząc scenariusz do „Sali samobójców” okazał się prorokiem.

A natura nie przebacza. Nieustanne zaprzeczanie rzeczywistości ma ogromną cenę. Człowiek bez pracy, własnego lokum, bliskiej osoby czy pasji, przepalający energię w jałowej atrapie wyzwań, czuje, że wylądował na najniższym poziomie hierarchii społecznej. To potworne cierpienie, zwłaszcza dla osoby, przed którą jeszcze nie tak dawno świat stał otworem. Nie przykryją tego głupkowate rolki, idiotyczne zachowania czy pusta arogancja. W efekcie umiera poczucie sensu i celu, codzienna egzystencja staje się przytłaczającym koszmarem. I w pewnym momencie zaczyna się poszukiwanie winnych.

Łowy

Szczególnie skuteczne w wywoływaniu reakcji są treści budzące silne emocje: strach, gniew, oburzenie, zazdrość czy smutek. W przypadku nastolatka przeżywającego kryzys psychiczny może to prowadzić do wielokrotnego rekomendowania materiałów dotyczących depresji, samookaleczeń, przemocy lub nienawiści.

Choć we wszystkie platformy wbudowano podobne mechanizmy uzależniające, szczególnie przebiegłymi algorytmami dysponuje TikTok. Według raportu Amnesty International, wystarczy zaledwie kilka godzin, by wkrótce co drugi film dotyczył zdrowia psychicznego. Wystarczy kilka reakcji na treści dotyczące problemów ze sobą, by nasza „ściana” czy „feed” zaroił się od przerażających obrazów i nagrań.

Eksperci przekonują, że zachowania destrukcyjne i przemoc są jedną z reakcji na poczucie pustki i bezsensu. Media społecznościowe, ze względu na swój niebywale indywidualistyczny charakter, potęgują również postawy narcystyczne. Cechuje je nie tylko egoizm i egocentryzm, ale przede wszystkim poczucie wyższości nad rówieśnikami, przekonanie, że jest się lepszym, sprytniejszym i inteligentniejszym. W niektórych przypadkach - nawet panem życia i śmierci.

Zaburzony młody człowiek, wchodząc w taką cyberprzestrzeń jest jak wiecznie niezrozumiany artysta, który wreszcie znalazł swoją publiczność. W konsekwencji trafia na podobnych do siebie wykolejeńców, pokolenie żyjące hasłem NO FUTURE, nakręcające się wzajemnie w nihilizmie, nienawiści i pogardzie dla drugiego człowieka. Ich jedynym pragnieniem okazuje się sprawienie, by inni również cierpieli. Discord, Roblox, Wykop, komunikatory w grach, popularne platformy, stają się sceną, na której mają okazję zaistnieć. Po tragicznym zamachu w Krakowie przerobione grafiki i filmy gloryfikujące sprawcę, rozchodziły się jak ciepłe bułeczki. Morderca miał swoje pięć minut. Stał się bohaterem, tak jak planował.

7 listopada doświadczyliśmy w Polsce tego, co już od jakiegoś czasu trapi syte i wygodne społeczeństwa Zachodu. Chcąc nie chcąc, staliśmy się częścią zglobalizowanego świata, który czerpie zarówno najlepsze, jak i najgorsze wzorce. Strzelaniny w szkołach, ataki nożowników, gangi młodocianych przestępców to chleb powszedni Amerykanów, Niemców, Francuzów, Szwedów… Naiwny, kto sądziłby, że podobne zjawiska ominą nasz kraj.

W sieci istnieją już międzynarodowe grupy werbujące potencjalnych zamachowców, przed którymi od lat przestrzegają rządowe agencje na całym świecie. Takie społeczności jak True Crime Community (TCC) czy 764 odpowiadają już za tysiące zamachów i morderstw od 2020 r., kiedy FBI zaczęło prowadzić rejestr zdarzeń powiązanych z szerszym ekosystemem The Com (propagowanie śmierci, wykorzystywanie seksualne, cyberprzestępczość etc.).

Cyfrowy kult śmierci potrafi również działać jak pełnoprawna mafia. Jak czytamy w raporcie Federalnego Biura Śledczego z 2025 r., sieci te wykorzystują „groźby, szantaż i manipulację, aby zmusić lub wyłudzić od ofiar tworzenie, udostępnianie lub transmitowanie na żywo aktów samookaleczenia, okrucieństwa wobec zwierząt, czynności o charakterze jednoznacznie seksualnym i/lub samobójstw”. Nagrania są następnie rozpowszechniane wśród członków sieci w celu dalszego wyłudzania pieniędzy od ofiar i sprawowania nad nimi kontroli.

Ze względu na rozproszony i chaotyczny charakter, wykrycie potencjalnych zamachów okazuje się niewiarygodnie ciężkie. Twierdzenia, że przyjęcie jakiejś dyrektywy, np. unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA) rozwiąże problem, jest myśleniem życzeniowym. Ale władza jak to władza – lubi manifestować pozory, by zwieść społeczeństwo iluzją bezpieczeństwa.

Światło i mrok

Niniejszy tekst jest tylko skromną próbą analizy zjawiska, nie dostarczy Państwu wiedzy jak przeciwdziałać problemowi. Żeby jednak nie zostawiać czytelników z poczuciem przygnębienia, na koniec krótka refleksja.

W przestrzeni publicznej powszechnie narzeka się na pokolenie Z, wychowane już z telefonem w ręku, które przez ostatnie lata wchodziło w dorosłość. Mówi się o zderzeniu z rynkiem pracy, nieumiejętnością podjęcia podstawowych wyzwań, brakiem zdrowych relacji i ogólnym wyalienowaniem ze społeczeństwa.

Podkreśla się ich dekadencję, brak wiary w wyższe ideały czy skrajny indywidualizm. Pokazuje się przypadki młodocianych zabójców, zdolnych do niebywałego okrucieństwa, pozbawionych jakichkolwiek pobudek ideologicznych. I trzeba szczerze powiedzieć, duża część podobnych przypuszczeń okazuje się w jakimś stopniu odpowiadać rzeczywistości.

Jednocześnie wszyscy dzisiaj zachwycamy się postawą dwóch policjantów z Krakowa, którzy z narażeniem życia, nie zważając na niebezpieczeństwo, ruszyli powstrzymywać uzbrojonego szaleńca. Wyposażeni jedynie w służbową broń krótką, stanęli oko w oko ze strzelcem w kamizelce kuloodpornej i hełmie, uzbrojonym w karabin maszynowy. Unieszkodliwili napastnika, sami odnosząc ciężkie obrażenia, ratując życie dziesiątek, a może i setek osób. Tam, gdzie niejeden stary wyjadacz pewnie rozsądnie czekałby na wsparcie, oni nie kalkulowali, wiedząc że w grze jest ludzkie życie. Wykazali się bohaterstwem, wydawałoby się spotykanym dzisiaj wyłącznie na kartach podręczników historii.

Jakub Kulik – lat 24. Artur Morański – 27. Oni również są z pokolenia, które być może wszyscy za szybko spisaliśmy na straty.

Piotr Relich