Bp Rob Mutsaerts: Prawdziwa stawka sporu o Mszę trydencką

Mutsaerts-329u.jpg

O co tak naprawdę chodzi w sporze o Mszę trydencką? Czy stawką jest sama liturgia - a może idzie raczej o głębokie rozumienie tego, czym jest Kościół? Pisze o tym biskup pomocniczy diecezj s'-Hertogenbosch w Holandii, Robert Mutsaerts.

W Kościele katolickim dzieją się obecnie niezwykłe rzeczy. Kto opowiada się za udzielaniem błogosławieństwa w sytuacjach, które Kościół zawsze uważał za moralnie problematyczne, może liczyć na zaproszenie do dialogu. Kto poddaje w wątpliwość wielowiekowe prawdy wiary, jest zachęcany, by nadal zadawać pytania. Kto chce na nowo wymyślać Kościół, otrzymuje miejsce przy synodalnym stole rozmów. Ale kto chce uczestniczyć we Mszy świętej tak, jak była ona sprawowana od wieków, naraża się na ryzyko, że zostanie potraktowany jako zagrożenie dla jedności kościelnej. Witamy w Kościele XXI wieku, gdzie prawie wszystko podlega dyskusji, z wyjątkiem tego, co jeszcze wczoraj było święte.

Tradycyjna msza łacińska od lat jest przedmiotem krytyki. W dokumencie „Traditionis custodes” z 2021 roku papież Franciszek w znacznej mierze ograniczył swobodę, jaką Benedykt XVI zapewnił w „Summorum Pontificum”. Oficjalny argument brzmiał: tradycyjna liturgia miałaby powodować podziały, podważać postanowienia Soboru Watykańskiego II i zagrażać jedności Kościoła. W liście towarzyszącym dokumentowi Franciszek odwołał się do ankiety przeprowadzonej wśród biskupów oraz do grup, które rzekomo odrzucałyby reformę liturgiczną, a nawet sam Sobór. Jak się później okazało, było to jawne kłamstwo. Papież, który posługuje się kłamstwem, by wzmocnić skuteczność danego środka, stanowi smutny punkt kulminacyjny w historii Kościoła. Nie chodzi o to, że sama tradycyjna liturgia stanowi problem. Tyle jest już jasne. Rzeczywiście istnieją tradycjonaliści, którzy ze swojej miłości do Tradycji uczynili nieustanną wojnę przeciwko Rzymowi. Istnieją jednak również postępowi katolicy, którzy otwarcie kwestionują nauczanie Kościoła dotyczące małżeństwa, Eucharystii, kapłaństwa i moralności seksualnej. A jednak w Rzymie nikomu dotychczas nie przyszło do głowy, by z powodu ich poglądów ograniczyć stosowanie Novus Ordo.

Zróbmy to razem!

Kim są ci niebezpieczni rewolucjoniści, którzy w niedzielę chętnie gromadzą się wokół starego mszału? Zaskakująco często są to młode rodziny, studenci, młodzi księża oraz osoby, które dopiero w późniejszym wieku odkryły wiarę katolicką. Pragną ciszy, szacunku, piękna, tajemnicy oraz liturgii, w której centralną rolę odgrywa nie człowiek, lecz Bóg. Najwyraźniej budzi to podejrzenia. Można by tu zadać proste pytanie: skoro młodzi ludzie z własnej woli wstają o szóstej rano, by uczestniczyć w mszy łacińskiej, to na czym dokładnie polega problem duszpasterski? Na tym, że wstają zbyt wcześnie? Że klękają? Że wierzą, iż Eucharystia rzeczywiście uobecnia ofiarę Chrystusa? Można by oczekiwać, że Watykan z entuzjazmem zareaguje na każdą wspólnotę, w której wiara, rodziny i powołania wyraźnie kwitną. Można by pomyśleć, że to zjawisko wymaga poważnego wyjaśnienia. Zamiast tego sprawia się wrażenie, że ich entuzjazm jest problemem, który należy rozwiązać.

Nasuwa się zatem pytanie, czy rzeczywiście chodzi wyłącznie o liturgię. Być może to wcale nie tradycyjna msza święta jest problemem, ale stanowi widoczny symbol znacznie głębszego konfliktu. Konflikt ten dotyczy pytania, czym właściwie jest Kościół katolicki. Czy jest on odbiorcą i strażnikiem boskiego objawienia, które musi wiernie przekazywać każdemu nowemu pokoleniu? A może jest wspólnotą religijną, która musi nieustannie na nowo definiować swoją tożsamość w dialogu ze zmieniającym się światem? W pierwszej wizji Tradycja jest żywą rzeczywistością, która łączy nas z apostołami. W drugiej wizji Tradycja nabiera innego znaczenia: jest cenna, o ile wpisuje się w ducha czasu, a staje się przeszkodą, gdy tylko mu się sprzeciwia.

Oczywiście praktycznie nikt w Rzymie nie poprze otwarcie tej drugiej wizji. Wolą mówić o rozwoju, rozeznaniu, odnowie duszpasterskiej i wsłuchiwaniu się w Ducha Świętego. Wszystkie te pojęcia są godne szacunku. Jednak słowa nabierają znaczenia poprzez sposób, w jaki są używane. I tu zaczynają się problemy. Weźmy na przykład proces synodalny. Sama w sobie synodalność jest całkowicie uzasadnionym pojęciem katolickim. Kościół zawsze słuchał, naradzał się i podejmował decyzje we wspólnocie. Problem pojawia się jednak, gdy słuchanie wydaje się ważniejsze od głoszenia, proces ważniejszy od prawdy, a zadawanie pytań ważniejsze od udzielania odpowiedzi. Kościół nie otrzymał bowiem boskiego zadania, by nieustannie prowadzić dialog sam ze sobą. Chrystus nie powiedział: „Idźcie na cały świat i organizujcie grupy dyskusyjne”. Powiedział: „Idźcie i nauczajcie wszystkie narody”. Proces synodalny, który pomaga lepiej zrozumieć i głosić prawdę katolicką, może być błogosławieństwem. Natomiast proces synodalny, który wykorzystuje się do podważania ustalonych dogmatów poprzez pastoralne obejścia, staje się narzędziem zmiany, nie nazywając tego wprost. To właśnie ta cicha rewolucja, której należy się obawiać. Nie zmienia się doktryny, ale pozwala się, by praktyka stopniowo głosiła coś innego.

I właśnie w tym miejscu tradycyjna liturgia staje się interesująca. Stara Msza jest bowiem nieustępliwym przypomnieniem o Kościele, który nie wymyślił sam siebie. Przypomina ona, że liturgia nie jest ludzką konstrukcją, z którą każde pokolenie może eksperymentować według własnego uznania. Tchnie ona świadomość, że Bóg jest Bogiem, że człowiek jest stworzeniem, że grzech naprawdę istnieje, że zbawienie jest konieczne, a święta ofiara mszalna nie jest przyjaznym spotkaniem towarzyskim, lecz sakramentalnym uobecnieniem ofiary Chrystusa na Kalwarii. Stara Msza nie jest po prostu inną formą tego samego zgromadzenia. Niesie ze sobą dziedzictwo teologiczne i duchowe, którego nie da się łatwo dostosować do aktualnych trendów. I być może właśnie w tym tkwi jej największa prowokacja: przypomina Kościołowi, że nie jest on właścicielem Tradycji, lecz jej sługą.

Sprawa staje się jeszcze bardziej zastanawiająca, gdy weźmie się pod uwagę Sobór Watykański II. Bo co tak naprawdę stwierdził ten Sobór? W dokumentach „Sacrosanctum Concilium” napisano, że w obrządku łacińskim należy zachować język łaciński, że chorał gregoriański zajmuje szczególne miejsce oraz że odnowy liturgiczne powinny organicznie wywodzić się z już istniejących form. Nie ma tam natomiast mowy o ołtarzu ludowym. Można zatem słusznie zapytać, czy to nie zwolennicy tradycyjnej liturgii, a wręcz przeciwnicy tej liturgii stosują dziwnie wybiórcze rozumienie Soboru. Ponadto krytyka sposobu, w jaki Sobór został przeprowadzony, nie jest równoznaczna z odrzuceniem samego Soboru. Benedykt XVI rozumiał tę różnicę; podkreślał, że miarą prawdziwości jest ciągłość. Byłoby przecież dziwne, gdyby liturgię wielowiekową uznać za problem, a eksperymenty ostatnich dziesięcioleci za nienaruszalne osiągnięcie. Kościół przecież nie powstał w 1965 roku.

Powiedzmy to wprost: Kościołowi katolickiemu nie brakuje problemów. Jednak najwyraźniej ksiądz, który odprawia mszę według mszału, z którego wywodzi się całe pokolenie świętych, zalicza się do problemów, które należy rozwiązywać ze szczególną energią. Można by niemal pomyśleć, że największym zagrożeniem dla Rzymu nie jest to, że ludzie przestają wierzyć, ale to, że niektórzy nadal wierzą tak, jak wierzyli ich dziadkowie.

Moim zdaniem sedno sprawy jest następujące: czy postrzegasz przeszłość jako żywe źródło, z którego Kościół nieustannie czerpie, czy też patrzysz na przeszłość przede wszystkim przez pryzmat potrzeb teraźniejszości. I tu obowiązuje prosta katolicka prawda: rozwój to nie to samo, co zerwanie z tradycją. Dąb wyrasta z żołędzia. Rośnie, wypuszcza nowe gałęzie i zyskuje nowe liście. Ale gdy tylko postanowi, że odtąd będzie kasztanowcem, nie mówimy już o rozwoju organicznym. Kościół katolicki może się rozwijać. Musi się rozwijać. Nie może jednak stać się czymś innym niż tym, czym Chrystus mu nakazał być. Dlatego dyskusja na temat tradycyjnej Mszy św. jest ostatecznie znacznie ważniejsza niż pytanie, w jakim języku mówi kapłan, w którą stronę jest zwrócony lub ile świec płonie na ołtarzu. Chodzi o to, czy Kościół pozwala, by kształtowała go jego wiara, czy też pozwala, by jego wiarę kształtował duch czasu.

Kto sprzeciwia się tradycyjnej mszy świętej, ponieważ niektórzy wierni zachowują się w sposób niegodny Kościoła, powinien zająć się raczej ich zachowaniem. Kto sprzeciwia się jej, ponieważ przypomina ona o Kościele, który nie pozwala się nieustannie na nowo definiować, ma problem o znacznie bardziej fundamentalnym charakterze. Wówczas rzeczywiście nie chodzi już o liturgię, ale o obraz Kościoła, objawienie, prawdę i autorytet. Kościół synodalny, który naprawdę chce słuchać, powinien również wsłuchać się w głosy młodych ludzi klękających przy ołtarzu komunijnym. Powinien zapytać ich, dlaczego pociąga ich liturgia starsza od nich samych. Być może ich odpowiedzi okażą się bardziej pouczające niż niejedna synodalna nota dyskusyjna. Bo może ci młodzi ludzie wcale nie pragną innego Kościoła. Być może pragną właśnie tego Kościoła, który poznali w katechizmie, u Ojców Kościoła, w żywotach świętych i w wielowiekowej liturgii. Być może właśnie w tym tkwi prawdziwy problem. Nie w tym, że nie chcą iść z duchem czasu, ale w tym, że nie chcą uwierzyć, iż prawda ma datę ważności.

Kościół katolicki ma za zadanie nawracać świat, a nie dać się nieustannie nawracać przez świat. Być może dlatego rozsądniej byłoby poświęcić nieco mniej energii na walkę z wiernymi, którzy kochają starą mszę, a nieco więcej na walkę z niewiarą, która opróżnia nasze kościoły. Bo prawdziwym problemem Kościoła nie jest to, że wciąż są ludzie, którzy klękają. Problem polega na tym, że coraz mniej osób wie, przed Kim powinny klękać.

Bp Robert Mutsaerts

Paarse Pepers

Zróbmy to razem!
Będziemy mogli trwać w naszej walce o Prawdę wyłącznie wtedy, jeśli Państwo – nasi widzowie i Darczyńcy – będą tego chcieli. Dlatego oddając w Państwa ręce nasze publikacje, prosimy o wsparcie misji naszych mediów.
Wybierz kwotę: