Mały traktat o Kościele: o przymiotach Kościoła

Kościół jest „jeden, święty, powszechny i apostolski”. Wszyscy katolicy znają te przymioty Eklezji, nawet jeśli rzadko praktykują swoją wiarę. Mszalne Credo mówi o naszym przekonaniu o istnieniu tego uświęconego zgromadzenia. Co oznaczają jednak te przywołane przymioty? Ile jest Kościołów? Czy wszyscy chrześcijanie są święci? Te i inne pytania wynikają często z niezrozumienia podstawowych pojęć. Wymagają one pewnych istotnych wyjaśnień, aby zamilkły wątpliwości oraz błąd. W tym artykule postaram się wyjaśnić, co znaczą te słowa według nauczania katolickiego. Przyjrzę się dokładnym definicjom, które stoją za owymi przymiotami. Jest to także czwarta, a więc też ostatnia, część mojego „Małego traktatu o Kościele”. Zapraszam do lektury!

Jedna wiara i jeden Kościół

Przede wszystkim, zgodnie z doktryną katolicką, Kościół jest jeden. Pan Jezus nie pragnął zakładać wielu różnych wspólnot, lecz ustanowił jedną Eklezję. W tym zebraniu ma panować jedna wiara, jedność społeczności oraz jedność władzy. Wszystkie odstępstwa od jednego przekonania w sprawach wiary oraz wszelkie rozdziały są dziełem ludzkim, czyli czymś, czego Zbawiciel nie chciał dla Kościoła. Na Piotrze Pan buduje jeden Kościół, a nie Kościoły (Por. Mt 16, 18). Chrystus pragnie jedności swoich wyznawców, aby nastała „jedna owczarnia i jeden pasterz” (J 10, 16). Modli się także do Ojca, aby Jego apostołowie i uczniowie zachowali jedność w wierze: „A nie tylko za nimi proszę, ale i za tymi, którzy przez słowo ich uwierzą we mnie; aby wszyscy byli jedno, jako ty, Ojcze, we mnie, a ja w tobie” (J 17, 20-21). O tej jedności Eklezji mówił św. Justyn Męczennik, patron filozofów: „Słowo Boże zwraca się do tych, którzy w Niego wierzą, jako do jednej duszy, jednej synagogi i jednego Kościoła, niczym do córki; w ten sposób zwraca się do Kościoła, który wywodzi się z Jego imienia i ma udział w Jego imieniu” („Dialog z Żydem Tryfonem”, 63). Zgodnie z magisterium papieża Jana Pawła II, wyrażonym na łamach „Katechizmu Kościoła katolickiego”, Kościół jest jeden „ze względu na swoje źródło” w Bogu w Trójcy, Eklezja jest jedna „ze względu na swojego Założyciela” w Chrystusie oraz jest jednością ze względu na „swoją „duszę” w Duchu Świętym (KKK 813).

Święty Kościół grzeszników

Świętość pozostaje powołaniem wszystkich chrześcijan (Por. KKK 825). Świętość Kościoła polega na tym, że został on założony przez najświętszą postać w historii ludzkości, czyli przez Wcielonego Boga. Chrystus bowiem nie miał żadnego grzechu i sam dał siebie na okup za nasze winy (Por. 1 J 3, 5). Ta świętość polega także na tym, iż Eklezja naucza nieskalanej grzechem nauki. Ogłasza ona doktryny, które uświęcają jej członków. Sprawuje ona sakramenty, które służą doskonaleniu chrześcijańskiemu. To w tej wspólnocie znajdują się wszystkie środki zbawienia (Por. KKK 824). Nieskalaność Kościoła przejawia się także poprzez zwyczajną świętość wielu ludzi oraz heroiczną świętość pewnych członków tego zgromadzenia. Mimo swojej świętości, Kościół katolicki składa się z grzeszników. Celem jednak chrześcijańskiego życia jest poprawa i wieczne zbawienie: „[Eklezja] jest zatem święta, choć w swoim łonie nosi grzeszników, ponieważ sama nie ma innego życia poza życiem łaski: to właśnie dzięki życiu tym jej członkowie zostają uświęceni; to poprzez odwrócenie się od tego życia popadają w grzechy i nieporządki, które uniemożliwiają promieniowanie jej świętości. Właśnie dlatego cierpi i pokutuje za te przewinienia, mając moc uzdrowienia swoich dzieci poprzez krew Chrystusa i dar Ducha Świętego” (Paweł VI, „Solemni hac liturgia”, 19, https://www.vatican.va/content/paul-vi/en/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680630_credo.html [dostęp: 18.09.2026]).

Co to oznacza, iż Kościół jest katolicki?

Słowo „katolicki” oznacza „powszechny”, czyli też „uniwersalny”. Powszechność Eklezji polega na jej posłaniu do całej ludzkości. Żadne podziały narodowe, etniczne, rasowe czy płciowe nie ograniczają możliwości jakiegokolwiek człowieka do uczestnictwa w tym mistycznym ciele Zbawiciela. Według świętego Soboru Watykańskiego II „[d]o nowego Ludu Bożego są powołani wszyscy ludzie” (BF, s. 475). Każda osoba ludzka, niezależnie od uwarunkowań kulturowych, geograficznych lub swoich ograniczeń, może i powinna stać się członkiem Kościoła katolickiego. Ta powszechność Eklezji jest zgodna z pragnieniem Syna Bożego, który wezwał swoich uczniów: „Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody (…) nauczając je zachowywać wszystko, cokolwiek wam przykazałem” (Mt 28, 19, 20). Kościół jest także powszechny, gdyż „jest w nim obecny Chrystus” (KKK 830) oraz pełnia środków zbawienia. O uniwersalnym charakterze Eklezji świadczyli już pierwsi pisarze epoki postapostolskiej. Ignacy z Antiochii pisał do Smyrneńczyków: „Gdziekolwiek pojawi się biskup, tam niech zgromadzi się również tłum [ludzi]; tak jak wszędzie tam, gdzie jest Jezus Chrystus, tam jest Kościół katolicki” („List do Smyrneńczyków”, 8).

O apostolskiej naturze Eklezji

Kościół jest apostolski, ponieważ jest kontynuacją niezerwanej sukcesji sięgającej czasów uczniów Chrystusa z Piotrem na czele. Jest rządzony przez tych, którzy otrzymali władzę przez tę właśnie sukcesję apostolską. Jezus powierzył bowiem swoją Eklezję swoim apostołom, oni też wyznaczali swoich następców i dawali im władzę uświęcania dusz oraz rządzenia wspólnotą. O znaczeniu zachowania tej ciągłości pisał już doktor Kościoła Ireneusz z Lyonu: „Wszelcy zatem, w każdym Kościele, którzy pragną poznać prawdę, mają możliwość jasnego rozważenia tradycji apostołów, przejawiającej się na całym świecie; jesteśmy też w stanie wymienić tych, których apostołowie ustanowili biskupami w Kościołach, oraz [wykazać] ciągłość sukcesji tych osób aż do naszych czasów” („Przeciw herezjom”, 3, 3, 1). Magisterium Kościoła naucza o potrójnym znaczeniu apostolskości. Po pierwsze, polega ona na tym, iż Kościół „był i pozostaje oparty na „fundamencie Apostołów”. Po wtóre, Eklezja „zachowuje i przekazuje, z pomocą Ducha Świętego, który w nim mieszka, nauczanie, dobry depozyt i zdrowe zasady usłyszane od Apostołów”. Ostatecznie, po trzecie, Kościół jest „nauczany, uświęcany i prowadzony przez Apostołów dzięki tym, którzy są ich następcami w misji pasterskiej, to znaczy Kolegium Biskupów wspomaganych „przez kapłanów” w jedności „z następcą Piotra, Najwyższym Pasterzem Kościoła” (KKK 857).

Wszystkie cytaty biblijne za: „Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie polskim W. O. Jakuba Wujka S. J., Wydanie trzecie poprawione, Kraków 1962”.

Wykaz skrótów:

KKK - Katechizm Kościoła katolickiego

BF - Breviarium Fidei, Ignacy Bokwa (red.), Poznań 2007

Dominik Bartsch