Synodalne zmiany w prawie kanonicznym. Jest raport grupy roboczej

Synodalna grupa robocza wydała dokument poświęcony zmianom w prawie kanonicznym, które mają nadać mu bardziej „synodalne” oblicze. Gremium zaproponowało modyfikację brzmienia niektórych kanonów w celu szerszego zaangażowania świeckich w procesy decyzyjne w Kościele oraz zarządzanie nim. Rekomendowane zmiany dotyczą też działania konferencji episkopatów czy synodów diecezjalnych.

W środę 30 września grupa robocza Synodu o Synodalności ds. prawa kanonicznego opublikowała raport zawierający wnioski z jej prac i rekomendowane zmiany w Kodeksie Prawa Kanonicznego. Jak czytamy w dokumencie, gremium oparło swoje refleksje o punkty 60, 71, 76 i 77 dokumentu końcowego Synodu o Synodalności, w których mowa o „konieczności, możliwości lub rekomendacji” zmian niektórych kanonów KPK.

W ocenie grupy roboczej obecne prawo kanoniczne w znakomitej większości pozwala na szersze zaangażowanie świeckich w zgodzie z przekonaniem o „równej godności przedstawicieli Ludu Bożego”. Zapisy przewidujące udział i zaangażowanie laikatu są jednak w ocenie komisji często przeoczane.

Jak zaznaczyła Komisja komentując swoją publikację, kwestia odpowiedzialności w Kościele nie jest tylko sprawą natury technicznej, ale dotyczy hierarchicznego ustroju Kościoła, nadanego mu przez Zbawiciela. Stąd – jak przyznała – dyskusja o zmianie brzmienia zapisów Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowiła wyzwanie.

„Złożoność niektórych aspektów sprawy dała o sobie znać podczas obrad komisji, szczególnie w odniesieniu do kwestii kryteriów odpowiedniości i kompetencji do sprawowania urzędów kościelnych – kryteriów, które nie zależą jedynie od czysto technicznych kwestii i rozważań, ale są fundamentalnie zakorzenione w konkretnej naturze, ustroju i celu Kościoła” – czytamy w raporcie.

Synodalna komisja zaprezentowała proponowane zmiany w formie tabeli, porównującej stosowne akapity z Dokumentu Końcowego Synodu z bieżącymi zapisami Kodeksu Prawa Kanonicznego i proponowanymi przez siebie zmianami ich brzmienia. Najistotniejsze z ustaleń dotyczą sposobów działania diecezji, udziału wiernych w administrowaniu sprawami Kościoła, czy zasad obowiązujących biskupów oraz synody diecezjalne.

Komisja zaproponowała wprowadzenie trzeciego paragrafu do kanonu 275. Obecnie przepis ten stanowi: „Duchowni, zwłaszcza że wszyscy podejmują to samo dzieło, mianowicie budowanie Ciała Chrystusowego, powinni być połączeni między sobą węzłem braterstwa i modlitwy oraz współpracować ze sobą, zgodnie z przepisami prawa partykularnego”, a w dalszej części „Duchowni powinni uznawać i popierać misję, jaką świeccy, każdy we własnym zakresie, wykonują w Kościele i w świecie”. Proponowany przez komisję trzeci paragraf dodawałby: „W zgodzie z potrzebami duszpasterskimi i w świetle charyzmatów kluczowych dla zaspokojenia tych potrzeb, duchowni mają pobudzać właściwe wspólnotowe rozeznanie w celu powierzenia urzędów i funkcji odpowiednim członkom ludu wiernego”.

Dodatek zaproponowano również do kanonu 212. To ważny przepis, wyjaśniający, że wiernych obowiązuje posłuszeństwo władzy kościelnej. W kolejnych ustępach kanonu mowa o prawie, a nawet i obowiązku wiernych do przedstawiania własnego zdania pasterzom, o ile czyni się to bez naruszenia zasad wiary i moralności. Rekomendowany przez komisję czwarty paragraf stanowiłby: „Pasterze mają obowiązek słuchać opinii ludu wiernego w odniesieniu do spraw tyczących się dobra Kościoła, poprzez stosowanie metod wspólnotowego rozeznania”.

Zmianie miałby ulec również kanon 749. Ten kluczowy zapis dotyczy nieomylności papieskiej i urzędu nauczycielskiego Kościoła. W obecnym brzmieniu stwierdza on:

„Nieomylnością w nauczaniu, na mocy swego urzędu, cieszy się Biskup Rzymski, kiedy jako najwyższy Pasterz i Nauczyciel wszystkich wiernych, którego zadaniem jest utwierdzać braci w wierze, głosi w sposób definitywny, jako obowiązującą, naukę w sprawach wiary lub moralności”.

„Nieomylnością w nauczaniu cieszy się również Kolegium Biskupów, kiedy biskupi zebrani na soborze powszechnym, wykonując urząd nauczycielski – jako nauczyciele i sędziowie wiary i moralności – ogłaszają całemu Kościołowi naukę w sprawach wiary lub moralności, którą należy przyjąć w sposób definitywny; albo kiedy rozproszeni po świecie, zachowując węzeł wspólnoty między sobą i z następcą Piotra, nauczając razem z tymże Biskupem Rzymskim autentycznie w sprawach wiary lub moralności, dochodzą wspólnie do przekonania, że określone zdanie należy przyjąć jako definitywnie obowiązujące”, wyjaśnia jego drugi paragraf.

Wreszcie w trzecim paragrafie czytamy: „Daną doktrynę uznaje się za ustaloną nieomylnie tylko wtedy, gdy stwierdza się to w sposób oczywisty”.

Synodalna komisja sugeruje, by na początek tego kanonu dodać jeszcze jeden akapit, odzwierciedlający treści zawarte w dokumencie końcowym Synodu o synodalności: „Całość ludu wiernego, otrzymawszy namaszczenie Ducha, nie może błądzić w sprawach wiary i ukazuje ono tę cechę przez nadnaturalny zmysł wiary całego ludu, gdy od biskupów aż do ostatniego wiernego przejawia ono powszechną zgodę w sprawach wiary i moralności”, miałby brzmieć nowy dodany do kanonu paragraf.

Wśród proponowanych zmian w Kodeksie Prawa Kanonicznego komisja zarekomendowała również usunięcie z kanonu 1112 wymogu uzyskania zgody Stolicy Apostolskiej przez biskupa, który chciałby delegować osoby świeckie do reprezentowania Kościoła w trakcie zawierania sakramentu małżeństwa.

Grupa robocza opowiedziała się także za dodaniem drugiego paragrafu do kanonu 208 Kodeksu Prawa Kanonicznego w brzmieniu: „Uprawniona władza kościelna ma obowiązek uznać i wspierać wspólną misję wszystkich chrześcijan zgodnie z ich własnymi charyzmatami i posługami, angażując ich w proces wspólnotowego rozeznania konieczny dla sprawowania rządów w Kościele”.

Synodalna Komisja zaproponowała również modyfikacje dotyczące udziału świeckich w sądach diecezjalnych. Dotychczas do tej funkcji dopuszczeni byli jedynie księża, a świeccy w drodze wyjątku tam, gdzie pozwala na to zgoda konferencji episkopatu.

Zamiast tego kanon 1421, regulujący tę sprawę, miałby zyskać nowe brzmienie: „W diecezji biskup powinien mianować sędziów diecezjalnych, duchownych i osoby świeckie”. Świeccy, inaczej niż dotychczas, mogliby być również jednoosobowymi sędziami w wypadku niemożności utworzenia kolegium w procesach pierwszej instancji, jeśli tak zdecyduje biskup.

Zgodnie z zaproponowaną zmianą w kanonie 450, dotyczącą konferencji episkopatów, biskupi emeryci mogliby zostać powołani do członkostwa w komisjach krajowych konferencji biskupów.

Szereg przeobrażeń miałby zajść w kanonach opisujących synody diecezjalne. Zgodnie z przewidzianą przez komisję zmianą kanonu 440, przepis ten obligowałby ordynariusza miejsca do zwoływania synodu diecezjalnego nie wedle uznania, ale co 10 lat.

Z kolei kanon 446 stanowi obecnie, że ustaleń synodów diecezjalnych nie wolno promulgować bez akceptacji Stolicy Apostolskiej. W tym zakresie komisja przedstawiła dwie możliwości modyfikacji: pierwszą jest nałożenie na Rzym obowiązku odpowiedzi na ustalenia lokalnych synodów w ciągu roku; drugą zaś jest wprowadzenie zasady, zgodnie z którą brak odpowiedzi Watykanu w terminie rocznym daje automatyczne prawo do promulgacji ustaleń synodu lokalnego.

Komisja przewidziała również zmianę brzmienia kanonu 466. Zgodnie z nim jedynym ustawodawcą na synodzie diecezjalnym jest biskup ordynariusz, a pozostali uczestnicy mają głos doradczy. Grupa robocza zaleca podtrzymanie tej zasady, dodając jednak, że promulgowane mocą biskupiej władzy postanowienia powinny pochodzić z procesu rozeznania i pracy wszystkich uczestników synodu.

Grupa robocza poparła też zmianę kanonu 500. Jeśli wejdzie ona w życie, biskupi będą potrzebować zgody rady kapłańskiej w przypadku tworzenia, usuwania lub modyfikowania parafii, desakralizacji Kościoła i oddania go na użytek świecki lub budowy nowego Kościoła; ustanowienia lub usuwania seminarium; inkardynowania prezbiterów do diecezji i przyjmowania duchownych ze wspólnot eklezjalnych bez pełnej jedności z Kościołem katolickim; sprzedaży dóbr kulturalnych i tych o szczególnym znaczeniu i wartości artystycznej.

Grupa robocza zarekomendowała również dodanie nowego paragrafu do kanonu 511. W jego myśl diecezjalna rada duszpasterska musiałaby zostać zwołana przynajmniej trzy razy do roku zamiast, jak dotychczas, jednokrotnie. Dodatkowo, parafialne rady duszpasterskie miałyby być ustanawiane z zasady, a nie zależnie od życzenia biskupa.

W odniesieniu do parafialnych rad duszpasterskich grupa robocza zaproponowała nowe przepisy. Zgodnie z nimi gremia te miałyby „uczestniczyć w tworzeniu wytycznych duszpasterskich i decyzjach, które pasterz podejmuje mocą swojego autorytetu”.

Na parafialne rady ekonomiczne nałożony zostałby z kolei obowiązek przedstawiania rocznych raportów finansowych parafii, w miarę możliwości certyfikowanych przez niezależnych audytorów. Podobny obowiązek miałby ciążyć na radzie ekonomicznej diecezji, której zadaniem byłoby przygotowanie transparentnego projektu budżetu na zarządzanie Kościołem lokalnym.

Synodalna komisja zaproponowała również, by biskup przedstawiał wiernym diecezji przynajmniej podsumowanie raportu o zarządzaniu nią. To dokument, jaki ordynariusze raz na 5 lat przedkładają papieżowi.

Do kanonu 391 miałby zostać dołączony dodatkowy, trzeci paragraf, obligujący biskupa do ustalenia zasad pociągania do odpowiedzialności oraz oceniania pracy podległych mu bytów, zgodnie z prawem cywilnym i przy zaangażowaniu świeckich w ten proces w „synodalnym” stylu.

Synodalna grupa robocza przewidziała też zmianę w kanonie 512. Obecnie stanowi on, że w radzie duszpasterskiej diecezji nie może uczestniczyć nikt poza chrześcijaninem wyróżniającym się „niezachwianą wiarą, dobrymi obyczajami i roztropnością”. W nowym brzmieniu także udział innych katolików oraz innowierców miałby zostać dopuszczony, jednak bez prawa głosu, zgodnie z decyzją ordynariusza i rolą, jaką wyznaczy on dla takich uczestników.

Źródło: synod.va 

FA