Prawdziwe cele rewolucji Franciszka. Abp Vincenzo Paglia w szczerym wywiadzie

Nowe rozumienie prawa naturalnego; odejście od teologii "pary prokreacyjnej" na rzecz teologii konkretu życia całej rodziny; rewizja "Humanae vitae" - to idee, które przyświecały arcybiskupowi Vincenzo Paglii, głównemu współpracownikowi Franciszka w dziele promowania nowej teologii moralnej.

Ważny wywiad arcybiskupa

Vincenzo Paglia to jedna z najważniejszych postaci pontyfikatu papieża Franciszka. Ojciec Święty powierzył mu zadanie gruntownej przebudowy dwóch kluczowych instytucji, które zajmowały się teologią moralną w Kościele katolickim: Papieskiej Akademii Życia oraz Instytutu Jana Pawła II.

Arcybiskup Paglia przeprowadził zlecone mu dzieło. Cel strategiczny stanowiło wdrożenie nowej teologii, opartej na adhortacji „Amoris letitia”. To dokument, który wprowadził znaczące zmiany w nauce o ludzkim sumieniu. Na podstawie „Amoris laetitia” stały się możliwe takie rzeczy, jak dopuszczanie do Komunii świętej rozwodników w powtórnych związkach; udzielanie Eucharystii niektórym protestantom; błogosławienie par jednopłciowych. „Amoris laetitia” głosi, że niekiedy ludzie żyją w obiektywnym stanie niezgodności z prawem Bożym – ale że taka sytuacja jest zarazem dopuszczalna, bo ludzie ci są po prostu w określonej, trudnej sytuacji życiowej.

O zmianach, jakie przeprowadził w obu instytucjach, Paglia mówił w długim i bardzo bogatym w treści wywiadzie dla włoskiego portalu „Settimana News”. Omawiamy poniżej kluczowe wątki z tej rozmowy.

Przestarzałe instytucje?

Arcybiskup Paglia wyjaśnił, dlaczego Franciszek powierzył mu zadanie reorganizacji Papieskiej Akademii Życia oraz Instytutu Jana Pawła II, bo według Ojca Świętego, instytucje te nie były odpowiednio przygotowane do współczesnych wyzwań.

Teologia, którą w nich uprawiano, powinna była otworzyć się bardziej na wymiar pastoralny, przede wszystkim w kluczu relacyjnym. Innymi słowy, chodziło o większe uwzględnienie konkretnego doświadczenia życiowego w uprawianej tam teologii.

Według Paglii, przed reorganizacją obie instytucje kładły zbyt duży nacisk na moralizm, nie doceniając przemian społecznych i rozwoju kultury. Koniecznością stało się wypracowanie duszpasterstwa, które mogłoby odejść od czystego konfliktu ze współczesnością, ale zaangażować się w realny dialog z nową wrażliwością humanistyczną.

„Teologia przy biurku”

Arcybiskup stwierdził, że Papieska Akademia Życia oraz Instytut Jana Pawła II uprawiały „teologię przy biurku”, która jest abstrakcyjna i oderwana od duszpasterstwa. Franciszek nie lubił takiej teologii, dlatego oczekiwał reorganizacji funkcjonowania obu tych instytucji. Według Paglii, celem Franciszka było odrzucenie teologii, która sprowadza „delikatny i złożony temat do stosowania doktrynalnego algorytmu mroalności i dyscypliny, który narzuca wizję ludzkiej rzeczywistości”. Wizja, którą miano narzucać, była zdaniem Włocha „obca realnym warunkom doświadczenia, które tworzą kontekst historii życia”.

Hierarcha ocenił, że Papieska Akadmia Życia oraz Instytut Jana Pawła II stały się w praktyce „miejscami wyraźnego oporu doktrynalnego wobec nauczania papieskiego”, tak, jak zostało wyrażone w adhortacji „Amoris laetitia”. Według Paglii istnieje zresztą ciągłość pomiędzy „Amoris laetitia" a myślą Jana Pawła II, który jego zdaniem miałby zalecać „duszpasterskie podejście” przyjmowania". Co istotne, zdania teologów są tu bardzo podzielone: wielu uważa, że „Amoris laetitia” w kluczowych punktach jest sprzeczna z nauką Jana Pawła II, zwłaszcza z „Veritatis splendor”.

Paglia wspomina, że kiedy objął władzę w Papieskiej Akademii Życia w 2016 roku, postanowił odrzucić abstrakcyjne podejście do opisywania ludzkiego życia, stawiając na wyjście naprzeciw konkretnej ludzkiej egzystencji. Zdaniem Paglii, miało to doprowadzić do „przełamania sztywnego podziału między etyką świecką a katolicką”, tak, by „towarzyszyć współczesnej kulturze w ciągłym, szczerym i głębokim dialogu”. To miałoby pozwolić na wypracowanie „nowego horyzontu” i umożliwić bardziej twórczy wpływ nauki Kościoła na rzeczywistość społeczną.

Rewizja nauki o antykoncepcji

Za najdojrzalszy owoc całej tej pracy abp Paglia uznał książkę z 2024 roku, która ukazała się pod tytułem „Radość życia”, którą wydano w Watykanie pod egidą Papieskiej Akademii Życia. W tej pracy zawarto przede wszystkim jeden postulat: rewizję encykliki „Humanae vitae”, co abp Paglia w wywiadzie przyznał otwarcie, wskazując na „refleksję nad aktualizacją encykliki”. W praktyce w książce proponowano, by małżonkowie sami decydowali w sumieniu, czy chcą korzystać z antykoncepcji, czy też nie (pod pewnymi warunkami, na przykład z wykluczeniem antykoncepcji o charakterze aborcyjnym).

Koniec z „teologią pary prokreacyjnej”

W przypadku Instytutu Jana Pawła II arcybiskup zdefiniował swoją misję jako poszerzenie perspektywy teologicznej. Instytut miał rozwijać wyłącznie „teologię pary, zwłaszcza pary prokreacyjnej”. Tymczasem powinien zostać przestawiony na inne tory, które prowadziłyby do teologii rodziny jako takiej. Ze względu na to, że reorganizacja Instytutu była bardzo trudna, Paglia wraz z Franciszkiem postanowił go zlikwidować i zastąpić całkowicie nową jednostką - Papieskim Instytutem Teologicznym im. Jana Pawła II ds. Małżeństwa i Rodziny.

„Zmieniliśmy również jego nazwę, mając na celu poszerzenie jego zakresu: nie będzie to już instytut moralności małżeńskiej, ale instytut nauk o małżeństwie i rodzinie w całości” - wspomniał. Według Paglii, najtrudniejszym zadaniem była wymiana kadr. Arcybiskup stwierdził, że przed zmianami w Instytucie funkcjonowała "niewielka grupa o specyficznej perspektywie moralnej i scholastycznej", która miała używać Jana Pawła II jako „symbolu oporu wobec Franciszka”. Ludzie ci, stwierdził Paglia, niekiedy „bronili bardziej restrykcyjnego stanowiska niż Pius XII”.

Dynamiczna wizja prawa naturalnego

Najważniejszym elementem wprowadzonych zmian teologicznych było „ponowne przemyślenie koncepcji natury”, powiedział Paglia. Dotychczasowa koncepcja „leżała u podstaw statycznej i niezmiennej wizji prawa naturalnego”. Należało tymczasem „zakwestionować esencjalistyczny i ahistoryczny paradygmat, który wspierał całą dotychczasową teologię moralności seksualnej i rodziny”. Według Paglii, należało wprowadzić „historyczną koncepcję natury”, która skutecznie „podważyła paradygmat prawa naturalnego, rozumianego jako zbiór niezmiennych zasad”. Arcybiskup przyznał, że w tej kwestii „pojawił się największy opór i krytyka”, bo przeciwnicy zmian zrozumieli, że stawką jest „głęboka reforma”.

Według Paglii, wciąż pozostaje wiele do zrobienia, bo trzeba wdrożyć w życie nowe idee. „Amoris laetitia” Franciszka powinna być szerzej czytana, studiowana i nauczania; zmiany są też konieczne w teologii sakramentalnej, prawie kanonicznym i teologii moralnej.

Ponadto arcybiskup wskazał na konieczność głębszego zajęcia się teologiczną refleksją nad ciałem w kontekście AI.

Źródło: settimananews.it

Pach