Zielone getta, auta na cenzurowanym. Komisja Europejska aktualizuje wytyczne do planów miejskich

Komisja Europejska opublikowała właśnie nowe zalecenia dotyczące opracowywania i wdrażania Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (SUMP). Zaktualizowane, trzecie wydanie Wytycznych SUMP (2026) ma lepiej wspierać miasta w opracowywaniu i wdrażaniu polityki mającej sprawić, by miasta jeszcze szybciej niż wcześniej zakładano osiągnęły mityczny cel zerowych emisji.

Wskazania Brukseli są przeznaczone dla władz lokalnych, praktyków w dziedzinie mobilności i innych podmiotów zaangażowanych w przygotowanie i wdrażanie Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej.

Dokument liczący ponad 200 stron wskazuje włodarzom miast, w jaki sposób wdrażać agendę zrównoważonego rozwoju, by miasta stały się „inkluzywne”, „zielone” i „15-minutowe”.

KE zaznacza, że od czasu pojawienia się pierwszych Wytycznych w 2013 roku wiele miast w Europie i na całym świecie opracowało swoje plany SUMP. Zdaniem Brukseli, liczne projekty i programy finansowane przez Unię Europejską „wniosły cenną wiedzę, która pomogła miastom w opracowaniu tej nowej generacji planów mobilności”.

Jak dodali autorzy, „Wokół Planowania Zrównoważonej Mobilności Miejskiej utworzyła się cała społeczność praktyków. Praktycy dzielą się bogactwem dobrych praktyk; liczne (głównie) bezpłatne narzędzia i wiedza są dostępne w Obserwatorium Mobilności Miejskiej UE (https://urban-mobilityobservatory.transport.ec.europa.eu/index_en), na platformie koordynacyjnej głównych interesariuszy i projektów; a od 2014 roku corocznie odbywają się bardzo udane konferencje SUMP. Wreszcie, posiadanie najnowocześniejszego Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej jest coraz częściej postrzegane jako konieczność dla przyszłościowo myślących miast i jako wymóg pozyskiwania funduszy na inwestycje w transport miejski (np. z funduszy strukturalnych i inwestycyjnych UE)”.

Co należy podkreślić, to plany „zrównoważonej mobilności” sięgają już 2005 roku. Pojawiła się wtedy Strategia tematyczna w sprawie środowiska miejskiego. Wówczas zaproponowano opracowanie wytycznych dla Zrównoważonej Mobilności Miejskiej. Jak już wspomniano, 8 lat później pojawiły się pierwsze, zaktualizowane w 2019 roku i teraz ponownie.

Trzecie wydanie wytycznych SUMP zostało opracowane przez DG MOVE.

W oparciu o Strategię tematyczną dotyczącą środowiska miejskiego (2005) oraz Zieloną księgę w sprawie mobilności w miastach (2007), Plan działania na rzecz mobilności w miastach (2009) zaproponowano „dwadzieścia środków mających na celu zachęcenie i pomoc władzom lokalnym, regionalnym i krajowym w osiąganiu celów w zakresie zrównoważonej mobilności w miastach”.

Obecne Wytyczne dostosowują się do priorytetów politycznych Europejskiego Zielonego Ładu, Strategii na rzecz Zrównoważonej i Inteligentnej Mobilności oraz Nowych Ram UE w zakresie Mobilności Miejskiej.

Bruksela wyznaczyła 431 węzłów miejskich i nakłada na nie obowiązek przyjęcia do końca 2027 roku planu SUMP, obejmującego „zrównoważoną i bezemisyjną” logistykę miejską.

„Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej to strategiczny plan mający na celu zaspokojenie potrzeb w zakresie mobilności mieszkańców i przedsiębiorstw w miastach i ich okolicach, w celu zapewnienia lepszej jakości życia. Opiera się on na istniejących praktykach planowania i uwzględnia zasady integracji, partycypacji i ewaluacji”.

Plan musi opierać się na:

1. Jasnych i mierzalnych celach i zadaniach;

2. Długoterminowej wizji i klarownym planie wdrożenia;

3. Ocenie bieżącej i przyszłej wydajności;

4. Zintegrowanym rozwoju wszystkich rodzajów transportu, z priorytetowym traktowaniem tych najbardziej zrównoważonych;

5. Zintegrowanym podejściem do mobilności pasażerów, miejskiego transportu towarów i logistyki;

6. Podejściu partycypacyjnym i koordynacji z innymi odpowiednimi inicjatywami;

7. Monitorowaniu, przeglądzie, raportowaniu i zapewnianiu jakości;

8. Doradztwie i wsparciu na poziomie europejskim.

Generalnie chodzi o to, aby miasta szybciej dokonały transformacji, ograniczając ruch prywatnymi samochodami spalinowymi (przejście na zrównoważoną mobilność).

Plany SUMP dotyczą koordynacji polityk międzysektorowych (zwłaszcza transportu, użytkowania gruntów, środowiska, rozwoju gospodarczego, polityki społecznej, zdrowia, bezpieczeństwa i energetyki).

Różnica między tradycyjnym planowaniem transportu a Planowaniem Zrównoważonej Mobilności Miejskiej polega na tym, że pod pretekstem zapewnienia mieszkańcom lepszej jakości życia, w tym równości społecznej, zdrowia i lepszego powietrza, jednocześnie opłacalności ekonomicznej wdraża się – przez restrykcyjne regulacje – „zrównoważoną mobilność bezemisyjną”.

KE wskazuje, że miasta muszą „promować dostępność i inkluzywność, w tym grupy defaworyzowane i osoby z niepełnosprawnościami lub ograniczoną mobilnością, oraz uwzględniać perspektywę gender i zmiany demograficzne”.

Plany muszą „odzwierciedlać potrzeby w zakresie mobilności wszystkich użytkowników, w tym jazdy na rowerze, chodzenia pieszo, logistyki miejskiej, dalekobieżnych przepływów towarów i pasażerów w sieci TEN-T, a także przepływów z obszarów podmiejskich i wiejskich wokół miasta”.

Plany muszą „spełniać wymogi zrównoważonego rozwoju, ochrony klimatu i odporności”. Systemy mobilności miejskiej muszą być efektywne ekonomicznie, „przyczyniać się do uatrakcyjnienia środowiska miejskiego, w tym poprzez lepsze współdzielenie przestrzeni publicznej”, do „poprawy jakości życia, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa, zwłaszcza dla wrażliwych użytkowników dróg”, „zmniejszać wszelkie formy zanieczyszczeń związanych z transportem i koszty zewnętrzne”, „przyczyniać się do lepszej łączności i ogólnej wydajności sieci TEN-T”.

Generalnie nic się nie zmienia, jeśli chodzi o realizację wizji miast inkluzywnych i różnych wariantów miast 15-minutowych. Po prostu powstanie jeszcze więcej utrudnień dla posiadaczy aut spalinowych.

Bruksela oczekuje, że skłoni się więcej obywateli do korzystania z transportu publicznego, którego koszty utrzymania powinny być jak najniższe; że więcej ludzi będzie chodzić pieszo, jeździć na rowerze, ewentualnie korzystać z „mobilności współdzielonej” i w ogóle „bezemisyjnej logistyki”.

UE oczekuje więc „poprawy jakości, zasięgu, bezpieczeństwa, ochrony i dostępności transportu publicznego, mobilności zbiorowej i usług mobilności współdzielonej”, „zwiększenia ruchu pieszego, rowerowego i mikromobilności”, „poprawy integracji rodzajów transportu zarówno dla pasażerów, jak i towarów”, „wzmocnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego w miastach, ze szczególnym naciskiem na ochronę wrażliwych użytkowników dróg”, „zmniejszenia korków i optymalizacji wykorzystania infrastruktury, w tym zarządzania ruchem i parkowaniem oraz efektywnego wdrażania infrastruktury ładowania”, „poprawy efektywności logistyki miejskiej (…), przy jednoczesnym zmniejszeniu powiązanych kosztów zewnętrznych, takich jak emisja gazów cieplarnianych, zanieczyszczenie, hałas i korki”, „promocji zarządzania mobilnością w kluczowych sektorach, takich jak zatrudnienie, edukacja, zdrowie, handel detaliczny i turystyka”, „wspieranie digitalizacji i inteligentnych systemów transportowych (ITS), w tym multimodalnych usług mobilności cyfrowej, danych w czasie rzeczywistym i zaawansowanych narzędzi, takich jak cyfrowe bliźniaki, w celu ułatwienia planowania, wdrażania i monitorowania”.

Włodarze miejscy, zgodnie z zaleceniami KE płynącymi z eksperymentów w różnych miastach – w tym także polskich – powinni jeszcze bardziej restrykcyjnie ograniczać ruch samochodowy, liczbę parkingów, tworzyć szersze ścieżki rowerowe, utrudniać przedsiębiorcom dojazd z towarem do sklepów, wprowadzać więcej stref czystego transportu i niskiej emisji niemal w całym mieście i siać propagandę, że wszystko to wdrażane jest dla dobra mieszkańców, ich zdrowia i bezpieczeństwa, aby ich zmobilizować do walki z „transportem emisyjnym”.

W Wytycznych podano przykład Krakowa jako wart naśladowania. Władze tego miasta likwidują miejsca parkingowe, wprowadziły represyjną Strefę Czystego Transportu i inne ograniczenia dla ruchu samochodowego, co według oficjalnych zapewnień miało poprawić jakość powietrza i „zredukować” korki. Wskazano, że dla uzyskania akceptacji mieszkańców rekomendowane jest stopniowe ustanawianie zmian.

Wytyczne dostępne są tutaj.

Źródła: ec.europa.eu, PCh24.pl

AS