Bogna Białecka: Nie jesteśmy przygotowani, by pomóc osobom zaburzonym, które sięgają po przemoc
Co możemy zrobić, żebyśmy byli mniej zaskoczeni w sytuacjach kryzysowych i czy istnieje związek pomiędzy zamachem w Krakowie a wcześniejszymi atakami w polskich szkołach? Na te pytania odpowiada psycholog Bogna Białecka w rozmowie z PCh24.
PCh24: Czy jest jakiś związek pomiędzy tragedią, która wydarzyła się w Krakowie, a wcześniejszymi zamachami w szkołach? Czy możemy powiedzieć, że wystąpiło tu prawo serii, a więc trudno wskazać konkretne powiązania?
Bogna Białecka: Mamy za mało informacji, żeby w jakikolwiek sposób to potwierdzić lub zaprzeczyć. To, co wiemy skądinąd, to że listopad jest czasem, gdy problemy psychiczne się uzewnętrzniają. Okoliczność wydaje się błaha, a jednak potwierdzają ją liczne badania. Mało słońca, zmiany pogody, do których dochodzi często złe odżywanie i potrzebnych składników odżywczych – to wszystko sprzyja sytuacji, w której, jeżeli ktoś ma problemy psychiczne, to się one potęgują.
Z drugiej strony należy sobie zadać pytanie o to, co dzieje się online. Jeśli chodzi o szkoły, to prof. Jacek Pyrzalski już w momencie, gdy pojawił się atak nożownika, zwracał uwagę na to, że dzieci obserwują często pewne niepokojące zachowania, ale nie chcą wyjść na „kapusia”, donosiciela i nie mają przekonania, że dorośli z tym coś sensownego zrobią. Przy odpowiedniej edukacji dzieci i młodzieży, wskazaniu na co reagować, co nie jest donosicielstwem, tylko obroną czyjegoś życia, możemy wcześniej zauważyć takie problemy.
Ale tu mamy do czynienia z osobą, która edukację zakończyła. Mamy coraz więcej ludzi, którzy są samotni, nawet jak żyją z rodziną, tak jak sprawca. Siedzą przed komputerem, wchodzą w totalnie patologiczne zakamarki internetu, gdzie mamy do czynienia z normalizacją zachowań przemocowych i dodawaniem do nich pozytywnych etykiet, że jest to coś fascynującego, a często wręcz „szlachetnego”, jak zadanie „oczyszczania” ludzkiej rasy z jakiegoś zła. I teraz taki człowiek, jeżeli jest sam – w żaden sposób nie jest w stanie tego zweryfikować. Jeżeli ogranicza się do kontaktów online, to wzajemnie się wspiera razem z innymi.
Ale podkreślmy, że mówimy tu osobie już zaburzonej, w której te kontakty potęgują już występujące zaburzenia. Nie mamy jako społeczeństwo wyrobionych narzędzi, jak te osoby zauważyć i jak im pomóc. W tym widzę problem.
Poza tym nie ma bezpośredniego powiązania przyczynowo-skutkowego, ale zarówno w przypadku ataków w szkołach, jak i zamachu w Krakowie, wybiło coś wspólnego, co ma związek z byciem samotnym w internecie i wchodzeniem w obszar patologii.
Nie jesteśmy przyzwyczajeni, tak jak inne narody, do tego typu sytuacji. Jak powinniśmy się zachować?
To jest sytuacja z gatunku czarnego łabędzia, opisana przez Nassima Taleba – coś, co się wydarza nieprzewidzianie i zupełnie nas zaskakuje, a my mamy taką tendencję, że chcemy mieć to pod kontrolą. Należy zwrócić uwagę na tę specyfikę i zwrócić większą uwagę na przeszkolenie, jak się zachować w sytuacji kryzysu i zagrożenia – jak się błyskawicznie ukryć, jak udzielić pierwszej pomocy itd.
A co z przekazem? Bo jesteśmy zewsząd bombardowani informacjami, w tym dezinformacją wychodzącą ze szczytów rządu i niezliczoną ilością przeróbek AI oraz newsów…
Zawsze nakłaniam, by ograniczać kontakt z takimi informacjami do minimum, by nie potęgować narastającej paniki. Jeżeli oglądamy materiały, które są emocjonalnie nacechowane, mamy złudzenie większej kontroli, kiedy dowiadujemy się więcej i więcej. Mam wrażenie, że Infopiguła zrobiła to sensownie (choć skądinąd nie jest to neutralny serwis, mają swój światopogląd) – w formie ścisłej, ale ograniczając się do faktów. Pytanie jest, gdzie możemy tego typu przekazy znaleźć?
W gruncie rzeczy to jest kwestia też odpowiedzialności, jaką mamy wobec dzieci. Dorosły jest odpowiedzialny tylko za swoje reakcje. Ale jak wychowuje dzieci, to w momencie, gdy karmi się sensacyjnymi informacjami podkręcającymi panikę, to zaczyna emanować i zarażać dzieci tymi silnymi emocjami, co może w nich wzbudzić silny lęk, z którym nie potrafią sobie poradzić.
Jeżeli rozmawia się z dziećmi, to ważne i konieczne jest podkreślanie wszystkich dobrych rzeczy, które się wydarzyły wokół trudnej sytuacji, czyli w tym wypadku należy mówić o dzielnych policjantach, którzy obezwładnili zamachowca czy o reakcjach osób postronnych – chirurgów obecnych na miejscu zamachu.
Musimy mieć świadomość, że dzieci mogą generalizować to, co usłyszały i bać się potem określonych okoliczności lub momentów. Warto pokazywać im, że w momencie kiedy dzieje się tego typu sytuacja, to znajduje się mnóstwo osób, które są na miejscu i chcą pomóc.
Czy w kontekście przekazu informacyjnego odniesie się Pani do dezinformacji, za jaką odpowiada minister Kierwińskich, który bez żadnych poszlak puścił w świat informację na temat rzekomo prawicowych poglądów zamachowca?
Jest to absolutny skandal i absolutna nieodpowiedzialność. Nie wiem, jak to skomentować inaczej? Mogą myśleć o tym jako o kwestii rozgrywek politycznych, ale to się odbija na postrzeganiu Polski w świecie, jak też na tym, że wskutek tych manipulacji i próby przypisania światopoglądu sprawcy, jest to wzbudzanie nienawiści do całej grupy Polaków.
Zadaję sobie pytanie, czy naprawdę nasi politycy nie mają żadnych szkoleń z zarządzania kryzysowego – czego należy nie mówić, żeby nie wzbudzić ogólnopolskiej paniki? A jeżeli robią to specjalnie, to jest to złe. Jeżeli chcą osiągnąć efekt, żeby ludzie nie ufali rządzącym, to są na doskonałej drodze.
Dziękuję za rozmowę.
Źródło: PCh24 / rozmawiał Filip Obara
